Σάββατο, 5 Αυγούστου 2017

Η καραβάνα στον βυθό της θάλασσας

Μονόλογος για τα θύματα του ατμόπλοιου Oria (12-2-1944) στο νησί του Πατρόκλου

Τον 5ο π.Χ. αιώνα στους «Πέρσες» του, ο Αισχύλος δεν θριαμβολογεί για την νίκη των Αθηναίων, αλλά σκύβει πάνω στον πόνο των αντιπάλων. Αυτό είναι, μεταξύ πολλών άλλων, ελληνική ιδεολογία και πολιτισμός.
70 χρόνια μετά την τραγωδία του ατμόπλοιου ORIA στο νησί του Πατρόκλου (12-2-1944), με θύματα περισσότερους από 4000 Ιταλούς στρατιώτες, ένα μνημείο στήνεται για να μας θυμίζει ότι αν δεν γνωρίζουμε τα σκοτεινά σημεία της ιστορίας, ίσως υποχρεωθούμε να τα ξαναζήσουμε.
(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)


Ο Σύνδεσμος Πνευματικής και Κοινωνικής Δραστηριότητας Κερατέας ''Χρυσή Τομή'' και οι Α-Ω Εκδόσεις παρουσιάζουν στο αναγνωστικό κοινό το βιβλίο του Πάολο Τσιάμπι ''Η καραβάνα στον βυθό της θάλασσας''.
Το βιβλίο εκδόθηκε στις 09/02/2014, εβδομήντα ακριβώς χρόνια μετά την τραγωδία του ατμόπλοιου ORIA (12/02/1944) στο νησί του Πατρόκλου την ημέρα που ανιδρύθηκε το μνημείο περισσότερων από 4.000 Ιταλών στρατιωτών και αξιωματικών στα παράλια του Χάρακα.
Στο πρώτο κεφάλαιο των προλεγόμενων της ελληνικής έκδοσης, στο άρθρο του Γ.Π. Ιατρού (επιμελητή της έκδοσης), εξιστορείται η προσπάθεια της ελληνικής πλευράς για τη μνήμη του ORIA, ενώ στο άρθρο του Γιάννη Ράγκου ''Ατμόπλοιο ORIA - Ο Τιτανικός της Κατοχής'' δίνεται σύντομα η ιστορία του ORIA.
Στο δεύτερο κεφάλαιο καταγράφεται η προσπάθεια τα τελευταία χρόνια των Ιταλών για την μνήμη του ναυαγίου.
Το τρίτο κεφάλαιο είναι ο συγκινητικός μονόλογος για τα θύματα του ατμόπλοιου ORIA του δημοσιογράφου-συγγραφέα από τη Φλωρεντία Πάολο Τσιάμπι.
Ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό κείμενο, ιδιαίτερο φιλελληνικό. Στο εξώφυλλο του βιβλίου η καραβάνα του στρατιώτη Ντίνο Μεντικάτι, που βρέθηκε στο ναυάγιο του ORIA από τον δύτη ερευνητή Αριστοτέλη Ζερβούδη από το Βαϊάνο, υπήρξε καταλύτης για να προχωρήσουν οι εκδηλώσεις μνήμης σε Ελλάδα και Ιταλία.

 http://www.biblionet.gr/images/covers/b194935.jpg

Η καραβάνα στον βυθό της θάλασσας
Ξενόγλωσσος τίτλος:LΑ gavetta in fondo al mare.Monologo per i mortidimenicati dell'Oria
Πάολο Τσιάμπι
επιμέλεια: Γιώργος Π. Ιατρού
μετάφραση: Κατερίνα Κυρανάκου
Χρυσή Τομή
ΑΩ Εκδόσεις
2014
99 σελ.
ISBN 978-960-93-5648-0, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 10,65
Ελλάς - Ιστορία - 1940- [DDC: 938.75]
Προσωπικές αφηγήσεις - Μαρτυρίες [DDC: 920]

 Περιεχόμενα

Σημείωμα του εκδότη
ΜΕΡΟΣ Ι: ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΓΕΡΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Απόσπασμα ποιήματος του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλεριτς
ΟΠΩΣ ΕΓΡΑΨΑΝ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΜΑΣ ΤΡΑΓΙΚΟΙ
Γιώργου Ιατρού
ΑΤΜΟΠΛΟΙΟ ORIA. Ο ΤΙΤΑΝΙΚΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Γιάννη Ράγκου
ΜΕΡΟΣ II: ΤΑ ΜΥΡΜΗΓΚΙΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
ΟΠΩΣ ΕΛΕΓΕ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΚΑΛΒΙΝΟ
Από τη Χριστίνα Σκαλέττι
Η ΙΔΙΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΓΛΙΣΤΡΑΕΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΑΧΤΥΛΑ ΜΑΣ
Από την Ανναλίζα Μάρκι
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΙ ΕΛΕΓΕΙΑΚΑ ΔΙΣΤΙΧΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ
Νικόλα Λαμπάνκα
ΔΙΚΤΥΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ: Η ΚΑΡΑΒΑΝΑ ΤΟΥ ΒΑΪΑΝΟ ΚΑΙ ΟΙ ΜΝΗΜΕΣ ΤΟΥ ORIA
Από την Αλέσσια Τσεκόνι
ΑΠΟ ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΣΤΟ ΤΕΙΧΟΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
Μικέλε Τζιραρντέλλι
ΜΕΡΟΣ III: Η ΚΑΡΑΒΑΝΑ ΣΤΟ ΒΥΘΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ
ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Πάολο Τσιάμπι
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

πηγές:
Βιβλιοπωλείο Πολιτεία
biblionet










Ενας Τιτανικός στον Σαρωνικό με τη σφραγίδα του Χίτλερ

 Το μνημείο για τα θύματα του «Ορια», στην παραλιακή λεωφόρο  
Το πιο πολύνεκρο ναυάγιο στην ιστορία της ανθρωπότητας εως το 1987, με 4.073 νεκρούς, προκάλεσαν ο Αδόλφος Χίτλερ και η συμμορία του.
Η ασύλληπτου μεγέθους ναυτική τραγωδία σημειώθηκε τη μαύρη νύχτα της 12ης Φεβρουαρίου 1944, όταν το γερμανικό φορτηγό «Ορια» (πρώην νορβηγικό «Norda4») βούλιαξε στον Σαρωνικό, κοντά στο νησάκι Πάτροκλος ή Γαϊδουρονήσι.
Το πλοίο-νεκροφόρα είχε αποπλεύσει την προηγουμένη από Ρόδο για Πειραιά, μεταφέροντας:
➥ 4.046 Ιταλούς στρατιώτες, αιχμάλωτους των Γερμανών,
➥ 50 Γερμανούς στρατιώτες ως φρουρά
➥ και 5 Ελληνες ως μέλη του πληρώματος.
Σώθηκαν μόλις 12 Ιταλοί, 6 Γερμανοί και ένας Ελληνας. Δηλαδή, οι Ιταλοί είχαν 4.025 νεκρούς, οι Γερμανοί 44, ενώ χάθηκαν μαζί τους και 4 Ελληνες, μέλη του πληρώματος.
Γενικό σύνολο θυμάτων 4.073!
Μια σύγκριση: Κατά τη βύθιση στον Ατλαντικό του αγγλικού υπερωκεανίου «Τιτανικός» (15/4/1912) μετά από πρόσκρουση σε παγόβουνο πνίγηκαν 1.564 επιβαίνοντες (κατ' άλλους 1.502).

Μαρτυρίες

Βαγγέλης Ντούνιας Βαγγέλης Ντούνας: Τα αμέτρητα πτώματα «θύμιζαν μαρίδες στο τηγάνι» 
 
Το φρικώδες θέαμα, που το πρωί της 13/2/1944 αντίκρισε στην παραλία του Χάρακα, περιγράφει αυθεντικά ο 13χρονος τότε Βαγγέλης Ντούνας, κάτοικος Λεγρενών, ως εξής:
«Τη νύχτα ακούγονταν δυνατοί κρότοι. Επικρατούσε φοβερή κακοκαιρία. Φύσαγε νοτιάς και είχε μεγάλη φουσκοθαλασσιά.
Το πρωί πήγαμε με τον πατέρα μου να βοσκήσουμε τα πρόβατά μας στον Χάρακα.
► Τι είδατε μόλις πλησιάσατε;
● Η τρικυμία είχε κοπάσει, αλλά η άμμος δεν φαινόταν πουθενά. Ολόκληρη η παραλία ήταν σκεπασμένη από αμέτρητα πτώματα που θύμιζαν μαρίδες στο τηγάνι!
Πρωτοφανές θέαμα. Γερμανοί στρατιώτες, που είχαν καταφτάσει νωρίτερα, μας απομάκρυναν με απειλητικές διαθέσεις. Θυμάμαι ακόμη πως η θάλασσα ξέβραζε στην παραλία πτώματα για αρκετές ημέρες μετά το ναυάγιο».
Ακολουθούν οι μαρτυρίες δύο ακόμη αυτοπτών μαρτύρων, κατοίκων Λεγρενών, που τους συνάντησα τον Δεκέμβριο του 2006:
«Το πρωί ξεσηκώθηκε το χωριό και πήγαμε. Ολη η αμμουδιά του Χάρακα ήταν στρωμένη με πτώματα, σαν τα ψάρια. Υπήρχαν και ελάχιστοι ζωντανοί».
Μιλάει ο τότε 20χρονος Κώστας Κωνσταντόπουλος, προσθέτοντας:
«Σ' ένα χωράφι, δίπλα από την αμμουδιά του Χάρακα, ήταν ο ομαδικός τάφος των Ιταλών, που τους έθαψαν οι Γερμανοί. Είχαν ανοίξει ένα βαθύ χαντάκι, μήκους 100 και πλάτους 2 μέτρων».
Ο οικοδόμος Ηλίας Μακροδημήτρης είπε:
«Πήγα πρωί να δουλέψω σ' ένα σπίτι. Εκεί βρήκα έναν ναυαγό. Ηταν Αλβανός που υπηρετούσε στον ιταλικό στρατό».
Πηγαίνοντας προς τον Χάρακα, ο συνομιλητής μου συνάντησε άλλους δύο ναυαγούς. Εναν Ελληνα κι έναν Γερμανό.
Ο πρώτος του είπε πως ήταν ο μόνος που σώθηκε από τα πέντε μέλη του πληρώματος.
Το χιτλερικό τερατούργημα καλύφθηκε για πολλά χρόνια από ένα πέπλο ένοχης σιωπής.
Συγκεκριμένα:
Η θαλάσσια τραγωδία δεν καταγράφηκε πουθενά.
Ούτε στο βιβλίο συμβάντων των ελληνικών λιμεναρχείων.
Ούτε στα κιτάπια του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας.
Ούτε στις αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής, που δεν αναφέρουν το παραμικρό.
Η ναζιστική προληπτική λογοκρισία απαγόρευσε διά ροπάλου την καταγραφή ή τη δημοσίευση οποιασδήποτε σχετικής πληροφορίας.

Το ιστορικό

 «Ορια», το πλοίο-νεκροφόρα. Η φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα dutchsubmarines.com «Ορια», το πλοίο-νεκροφόρα. | dutchsubmarines.com
 
Τις πληροφορίες που ακολουθούν άντλησε ο Ροδίτης ιστοριοδίφης Θεοφάνης Μπογιάννος.
Πηγή του είναι η επίσημη έκθεση που συνέταξαν οι Ιταλοί ναύαρχοι Τζιουζέπε Φιοραβάντζο και Αλντο Λέβι, με περιεχόμενο τα πολεμικά γεγονότα που συνέβησαν στα Δωδεκάνησα και σε άλλα νησιά στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Ειδικά για το «Ορια», η έκθεση αναφέρει:
1. Στις 11/2/1944 αναχώρησε από τη Ρόδο για Πειραιά το γερμανικό φορτηγό «Ορια», έχοντας γεμίσει το αμπάρι του με Ιταλούς στρατιώτες, μετά από γερμανική εντολή.
2. Το βράδυ της 12/2/1944 «βυθίστηκε λόγω κακοκαιρίας [...] και πρόσκρουσής του στον βράχο της Μεδίνας, κοντά στο Γαϊδουρονήσι».
Το ιταλικό ντοκουμέντο αποκαλύπτει ότι:
«Το σύνολο του επιβιβασθέντος προσωπικού, που βρισκόταν στο κύτος, πρέπει να θεωρείται ότι ετάφη μέσα στο ναυαγισμένο και βυθισμένο πλοίο».
Το παραπάνω δεδομένο δημιουργεί την υπόνοια ότι οι ναζί είχαν ενδεχομένως την πρόθεση να θανατώσουν τους άτυχους Ιταλούς.
Διότι, από τους 4.046 που φορτώθηκαν στο πλοίο σαν τσουβάλια, κάποιοι κινδύνευαν να πεθάνουν από ασφυξία στριμωγμένοι στο αμπάρι ενός φορτηγού χωρητικότητας μόλις 2.127 κόρων.
Η ενδεχόμενη ανθρωποκτόνος πρόθεση των χιτλερικών μπορεί να οφείλεται στη συνθηκολόγηση της Ιταλίας (8/9/1943).
Σ' αυτό συνηγορεί -χωρίς να θεωρείται απόδειξη- η προηγηθείσα εξόντωση στην Κεφαλονιά 10.030 στρατιωτών της ιταλικής μεραρχίας Ακουι από τη γερμανική ταξιαρχία Εντελβάις (Βαγγέλης Σακκάτος, «Μεραρχία Ακουι. Η σφαγή των Ιταλών στην Κεφαλονιά. Η αντίσταση». Εκδόσεις «Εστία», Αθήνα 2002, σ. 286).

Ιταλική έρευνα

Μετά τον πόλεμο, το ιταλικό Πολεμικό Ναυτικό κατέγραψε τη δράση του. Ο 16ος τόμος αυτής της έρευνας τιτλοφορείται ως εξής: «Γεγονότα στο Αιγαίο μετά την ανακωχή» (εννοεί την ιταλική συνθηκολόγηση της 8/9/1943).
Από τον συγκεκριμένο τόμο, που μετέφρασε και έθεσε σε κυκλοφορία ο Δήμος Λέρου, παραθέτουμε τα ακόλουθα (σελ. 497):
«Λόγω της κακοκαιρίας, το πλοίο (σ.σ. το «Ορια») βυθίστηκε τις βραδινές ώρες της 12ης Φεβρουαρίου 1944, εξαιτίας πρόσκρουσής του στον βράχο της Μεδίνας κοντά στο Γαϊδουρονήσι [...] Σχεδόν το σύνολο του επιβιβασθέντος προσωπικού, που βρισκόταν κλεισμένο στο κύτος, πρέπει να θεωρείται ότι ετάφη μέσα στο ναυαγισμένο και βυθισμένο πλοίο».
Την επόμενη, 3 ιταλικά και 2 ελληνικά ρυμουλκά βρήκαν να επιπλέει ακόμη η πλώρη του πλοίου. Η πρύμνη είχε βυθιστεί.
Το ιταλικό ρυμουλκό «Vulcan» διέσωσε 5 άτομα εγκλωβισμένα στην πλώρη και «έναν στρατιωτικό που ήταν σκαρφαλωμένος στα σχοινιά».
Τη μεθεπομένη, το ιταλικό ρυμουλκό «Τιτάν», κόβοντας λαμαρίνες του «Ορια», διέσωσε άλλους 5 ναυαγούς.
Η έρευνα καταλήγει ως εξής: «Από τις καταθέσεις των διασωθέντων προκύπτει ότι συνολικά διασώθηκαν 21 Ιταλοί, 6 Γερμανοί και ένας Ελληνας». Σύνολο διασωθέντων 28.

Ντοκιμαντέρ

Ο Γιώργος Ιατρού έχει γυρίσει ντοκιμαντέρ για την τραγωδία του «Ορια», με τον τίτλο «MemORIA», που έχει ήδη προβληθεί στα Φεστιβάλ Χαλκίδας και της ιταλικής πόλης Σεραβέτσα, παρουσία απογόνων των θυμάτων.
Ο Πέτρος Φιλίππου πρωταγωνίστησε για την ανέγερση του μνημείου
Την υπόθεση του αποτρόπαιου εγκλήματος ανακίνησε το 2006 ο τότε δήμαρχος Καλυβίων-Θορικού και νυν αντιπεριφερειάρχης Ανατολικής Αττικής, Πέτρος Φιλίππου, στέλνοντας το έγγραφο 104/5.1.2006 στην ιταλική πρεσβεία στην Αθήνα. Αφού αναφέρεται στην τραγωδία του «Ορια», προτείνει στον Ιταλό πρεσβευτή Jian Paolo Cavarai τα ακόλουθα:
«Επειδή νομίζουμε ότι είναι σωστό να τιμήσουμε τη μνήμη των αδικοχαμένων Ιταλών στρατιωτών, είμαστε στη διάθεσή σας να συζητήσουμε για το τι μπορεί να γίνει προκειμένου να στηθεί ένα μνημείο ή ό,τι άλλο εσείς νομίζετε. Συνημμένα σας υποβάλλουμε τα έγγραφα που έχουμε στα αρχεία μας...».
Στις 9.12.2006, με τη συνδρομή του κ. Φιλίππου, ο υπογραφόμενος δημοσιεύει στο «Εθνος» δισέλιδο ρεπορτάζ.
Ηταν η πρώτη φορά που οι Ελληνες ενημερώθηκαν δημόσια για το πιο πολύνεκρο ναυάγιο όλων των εποχών.
Στο μεταξύ, οι διεργασίες για την ανέγερση του μνημείου συνεχίζονται για να ολοκληρωθούν έξι χρόνια αργότερα.
Με αφορμή την τελετή των εγκαινίων (12.2.2014), ο κ. Φιλίππου, ως δήμαρχος Σαρωνικού πια, υπογραμμίζει:
«Εβδομήντα χρόνια μετά το ναυάγιο του “Ορια”, ο δήμος, σε συνεργασία με τον σύνδεσμο “Χρυσή Τομή Κερατέας” και το δίκτυο συγγενών των θυμάτων του “Ορια”, τίμησε τα θύματα, ανεγείροντας μνημείο στο 60ό χιλιόμετρο της παραλιακής λεωφόρου.
Τα αποκαλυπτήρια έγιναν σε μια πολύ συγκινητική τελετή, παρουσία εκπροσώπων της ιταλικής πρεσβείας, αλλά και 50 συγγενών των θυμάτων.
Χαρακτηριστικά της σημασίας της όλης προσπάθειας είναι τα λόγια των εκπροσώπων της ιταλικής πρεσβείας, οι οποίοι, στην τελετή των αποκαλυπτηρίων, ευχαρίστησαν τους Ελληνες οι οποίοι έκαναν αυτό που η ιταλική πολιτεία δεν είχε κάνει επί 70 χρόνια. Δηλαδή να τιμήσει τα 4.000 θύματα του “Ορια”.
Παράλληλα, με πρωτοβουλία του δύτη Αριστοτέλη Ζερβούδη, τοποθετήθηκε ειδική αναμνηστική πλάκα στον βυθό της θάλασσας, στο σημείο του ναυαγίου, ανατολικά του νησιού Πάτροκλος».
Το μνημόσυνο τελείται ανελλιπώς κάθε χρόνο.
«Για φέτος, η καθιερωμένη πια τελετή θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 14 Φεβρουαρίου», δηλώνει ο κ. Φιλίππου και προσθέτει:
«Η πρωτοβουλία αυτή της ελληνικής πλευράς αγκαλιάστηκε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και συγκίνηση από την πρεσβεία της Ιταλίας στην Ελλάδα, αλλά πιο πολύ από τους συγγενείς, απογόνους των θυμάτων του “Ορια”. Οι τελευταίοι έχουν δημιουργήσει δίκτυο, αλλά και την ιστοσελίδα piroscafooria.it. Στόχος του δικτύου (έδρα η πόλη Βαϊάνο, κοντά στη Φλωρεντία) είναι η καταγραφή όλων των θυμάτων του ναυαγίου».
Αξίζει, νομίζω, ο δημόσιος έπαινος σ' όλους τους Ελληνες που ανέσυραν από τη λήθη την τραγωδία, αποδίδοντας τιμές στους αδικοχαμένους Ιταλούς.
Αντίθετα, η ιταλική πρεσβεία, όταν της ζήτησα εγγράφως πληροφορίες για το «Ορια» (16.11.2006), απάντησε (18.11.2006) ως εξής:
«[...] δεν βρέθηκε κάποιο στοιχείο, το οποίο να μπορεί να φανεί χρήσιμο για το άρθρο σας».
Και όμως, η πρεσβεία γνώριζε τα πάντα, με δεδομένο ότι είχε ενημερωθεί πλήρως από τον δήμαρχο Φιλίππου από τις 5.1.2006, όπως προαναφέρθηκε.
Το σχόλιο στον αναγνώστη...

 Τα πλέον πολύνεκρα ναυάγια

⬔ 1987 MV Dona Paz, Φιλιππίνες, 4.375 νεκροί
Υπερτριπλάσιους (4.400) επιβάτες και πλήρωμα από τους 1.424 που είχε δυναμικότητα μετέφερε το συγκεκριμένο πλοίο στις Φιλιππίνες, το οποίο εκτελώντας το νυχτερινό δρομολόγιο Τακλομπάν-Μανίλα, συγκρούστηκε μ' ένα μικρό τάνκερ, στο οποίο ξέσπασε αμέσως φωτιά που μεταδόθηκε και στο φέρι με αποτέλεσμα να βυθιστεί ύστερα από μόλις δύο ώρες....

Συνέχεια στην εφημεριδα
Συντάκτης: Νίκος Πηγαδάς 
Φωτ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ
 31/1/2016, 18:45