Κυριακή, 16 Απριλίου 2017

Τα ''Αδώνια'' και τα έθιμα του Πάσχα στην Ελλάδα

Σην Αρχαία Ελλάδα υπήρχε μια ετήσια γιορτή τα "Αδώνια" τα οποία παραπέμπουν στον εορτασμό του Πάσχα της χριστιανικής παράδοσης που λαμβάνει χώρα αυτές τις μέρες.
Τα Αδώνια μυστήρια ήταν ετήσια γιορτή σε ανάμνηση του θανάτου και της ανάστασης του Αδώνιδος σε όλες σχεδόν τις πόλεις της Αρχαίας Ελλάδας. Ο θάνατος και η ανάσταση του Αδώνιδος είχε σχέση με τον ετήσιο κύκλο της βλάστησης και της καρποφορίας. Η διάρκειά τους ποίκιλλε: αλλού κρατούσαν δυο, τρεις ή και εφτά ημέρες, ενώ δεν εορτάζονταν παντού την ίδια εποχή του έτους.

Οι πρώτες ημέρες της γιορτής, αφανισμός, ήταν πένθιμες. Οι γυναίκες, που μόνο αυτές έπαιρναν μέρος στη γιορτή, είχαν την επιμέλεια της κηδείας του θεού και θρηνούσαν το χαμό του. Μετά με λυμένα μαλλιά και γυμνόστηθες γυρνούσαν στους δρόμους περιφέροντας κέρινα και πήλινα ομοιώματα του θεού και έψελναν πένθιμους ύμνους με τη συνοδεία αυλού γίγγρα. Το πρωί της επόμενης μέρας, πετούσαν ομοιώματα του θεού σε πηγές ή σε ποτάμια.
Μετά την πάροδο των πένθιμων ημερών, οι πιστοί γιόρταζαν με οργιαστική χαρά την ανάστασή του ,εύρεσις,  με χορούς και πλούσια γεύματα.
Όταν οι Αθηναίοι ετοιμάζονταν για την εκστρατεία στη Σικελία (415-413 π.Χ.), ήταν η εποχή που γιόρταζαν τα Αδώνια, στα μέσα του καλοκαιριού, όπως και στη Σικυώνα, την Αλεξάνδρεια, τη Βύβλο και την Αντιόχεια.

Στα αθηναϊκά Αδώνια, οι γυναίκες θρηνούσαν μπροστά σε δύο νεκροκρέβατα που ήταν τοποθετημένα στις εισόδους των σπιτιών. Πάνω στα νεκροκρέβατα έβαζαν ξύλινα ομοιώματα του Άδωνη και της Αφροδίτης. Γύρω από τα ειδώλια τοποθετούσαν τους "κήπους του Αδώνιδος" (Ἀδώνιδος κῆποι), δηλαδή γλάστρες με φυτά που αναπτύσσονταν γρήγορα, τα οποία αργότερα τοποθετούσαν πάνω στις στέγες των σπιτιών για να μεγαλώσουν γρήγορα με τη βοήθεια του ήλιου. Η ανάπτυξη των φυτών αποτελούσε σημάδι της ανάστασης του θεού.

Κοντά στον επιτάφιο (νεκροκρέβατο) τοποθετούσαν κούκλες που παρίσταναν έρωτες και πουλιά και δίπλα στο ομοίωμα του Άδωνη άφηναν πλακούντες και γλυκίσματα. Η γιορτή τέλειωνε με θυσίες αγριόχοιρων.
Ως Αδώνια ή Αδωνίδια ήταν γνωστοί και οι θρήνοι που ψάλλονταν για τον Άδωνι κατά τη διάρκεια των εορτών, όπως ο «Επιτάφιος Αδώνιδος» του Βίωνος που έχει διασωθεί.

Κατάλοιπο των αρχαίων αυτών ύμνων είναι ο "Ζαφείρης", παιχνίδι και τραγούδι στο Ζαγόρι της Ηπείρου την Πρωτομαγιά, ένα έθιμο για την ανάσταση της φύσης και τη γονιμότητα των χωραφιών. Το έπαιζαν τα κορίτσια την Πρωτομαγιά κι όλες τις Κυριακές του Μάη. Ένα αγόρι προσποιούνταν ότι πέθανε και τότε τα κορίτσια το στόλιζαν με άνθη μοιρολογώντας το. Ξαφνικά όμως ο «Ζαφείρης» σηκωνόταν. Τον «Ζαφείρη» τον παριστούσαν επίσης με μια κούκλα.

Το ίδιο έθιμο, με το όνομα "Φουσκοδέντρι", τελείται και στην Καστανιά Στυμφαλίας, με το όνομα "Κάνναβο" κατά τη Μεσοπεντηκοστή στην Άνω Αμισό του Πόντου, ως "Λειδινός" στην Αίγινα στις 14 Σεπτεμβρίου και ως "Λάζαρα" ή "Λαζαρικά" στην Αμμόχωστο. Ο Γεώργιος Μέγας αναφέρει ότι παρόμοιο έθιμο αναβιώνει στις Σέρρες κατά την περιφορά του Επιταφίου. Γυναίκες τοποθετούν εικόνα του Εσταυρωμένου ανάμεσα σε άνθη, αναμμένα κεριά και θυμιάματα και δίπλα τοποθετούν ένα πιάτο φακής ή κριθαριού.

Wikipedia

http://www.lifo.gr/icache/500/332/1/655750_800px-0_Monument_fun%C3%A9raire_-_Adonis_mourant_-_Museu_Gregoriano_Etrusco.jpg

Τα Αδώνια των Aρχαίων Ελλήνων και οι ομοιότητες του θανάτου και της ανάστασης ενός Θεού της Αρχαιότητας και του Ιησού Χριστού 

Παίρνοντας αφορμή από την Ανάσταση του Χριστού θα ανατρέξουμε στην ιστορία ενός θεού της Αρχαιότητας και στον τρόπο με τον οποίο εορτάζονταν ο πρόωρος θάνατός του και η ανάσταση, μια και παρουσιάζει ομοιότητες με τον τρόπο που οι χριστιανοί γιορτάζουμε τα Πάθη και την Ανάσταση του Ιησού.
Ο Άδωνις είναι πανάρχαιος σημιτικός θεός και η λατρεία του, μέσω της Κύπρου, πέρασε στην Ελλάδα στις αρχές του 7ου αι. π.Χ.. Σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν γιος του Κινύρα και της κόρης του Μύρρας, των οποίων την αιμομιξία προκάλεσε η Αφροδίτη. Η θεά μόλις αντίκρυσε την ομορφιά του βρέφους το ερωτεύθηκε παράφορα, το έβαλε σε μια λάρνακα και το παρέδωσε στην Περσεφόνη, τη θεά του Κάτω Κόσμου, μέχρι να μεγαλώσει. Όταν ο Άδωνις ενηλικιώθηκε, η Περσεφόνη, ερωτευμένη μαζί του κι εκείνη, αρνήθηκε να τον αποχωριστεί. Στη διαμάχη των δύο θεαινών παρενέβη ο Δίας, ο οποίος όρισε ο Άδωνις να περνά τέσσερις μήνες με την Περσεφόνη στον Κάτω Κόσμο, τέσσερις μήνες με την Αφροδίτη και για τέσσερις μήνες να… ξεκουράζεται, αν και εκείνος τους αφιέρωνε στη θεά του Έρωτα. Κατά τη διάρκεια ενός κυνηγιού, όμως, ο Άρης, τυφλωμένος από ζήλεια, μεταμορφώνεται σε αφηνιασμένο κάπρο και σκοτώνει τον Άδωνη. Από το αίμα του βάφτηκαν κόκκινα τα τριαντάφυλλα κι από τα δάκρυα της Αφροδίτης φύτρωσαν παπαρούνες. Η Αφροδίτη εκπλιπαρεί την Περσεφόνη να της δώσει τον νέο πίσω και οι δύο θεές αποφασίζουν να περνούν μαζί του από έξι μήνες, συμβολίζοντας τη νίκη του έρωτα επί του θανάτου.

Προς τιμή του Άδωνη κάθε χρόνο, την άνοιξη κατά την πρώτη πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία, στην κυρίως Ελλάδα, εορτάζονταν τα «Αδώνια», γιορτή στην οποία έπαιρναν μέρος μόνο γυναίκες. Η πρώτη ημέρα των Αδωνίων ονομάζονταν «Αφανισμός» και ήταν ημέρα πένθους για το θάνατο του θεού

Προς τιμή του Άδωνη κάθε χρόνο, την άνοιξη κατά την πρώτη πανσέληνο μετά την εαρινή ισημερία, στην κυρίως Ελλάδα, εορτάζονταν τα «Αδώνια», γιορτή στην οποία έπαιρναν μέρος μόνο γυναίκες. Η πρώτη ημέρα των Αδωνίων ονομάζονταν «Αφανισμός» και ήταν ημέρα πένθους για το θάνατο του θεού. Μέσα στα σπίτια τοποθετούσαν κέρινα ή ξύλινα ομοιώματα του θεού πάνω σε νεκρινές κλίνες και τα στόλιζαν με λουλούδια, κλαδιά και καρπούς. Γύρω του άναβαν λιβάνια και άλλα θυμιάματα. Στη συνέχεια, οι γυναίκες με λυμμένα μαλλιά, ξυπόλητες και γυμνόστηθες περιέφεραν τα ομοιώματα του θεού στους δρόμους θρηνώντας και ψάλλοντας ειδικά άσματα, τα «Αδωνίδια», με τη συνοδεία ενός μικρού, πένθιμου αυλού που ονομαζόταν «γίγγρας». Μαζί τους στην περιφορά μετέφεραν και τους λεγόμενους «Κήπους του Αδώνιδος». Πρόκειται για γλάστρες που φύτευαν οκτώ ημέρες πριν με φυτά που αναπτύσσονται αλλά και μαραίνονται γρήγορα, όπως σιτάρι, μαρούλι, μάραθο, τις οποίες, αφού πότιζαν τις ανέβαζαν στις στέγες των σπιτιών. Στο τέλος της περιφοράς τα ομοιώματα και οι «κήποι» ρίχνονταν στη θάλασσα, σε πηγή ή ποτάμι, με παρακλήσεις να επιστρέψει ο θεός από τον Κάτω Κόσμο. Η δεύτερη μέρα των «Αδωνίων», η «Εύρεσις», ήταν ημέρα χαράς και εορτασμού για την ανάσταση του θεού, κατά τη διάρκεια της οποίας θυσίαζαν αγριόχοιρους και έτρωγαν πλούσια γεύματα.

Ο Άδωνις αποτελεί προσωποποίηση του μυστηρίου της βλάστησης και η γιορτή του είναι μια τελετουργία που αποβλέπει στην αναζωογόνηση της γης με τη βοήθεια του νερού. Ο θάνατός του αντιπροσωπεύει το μαρασμό της φύσης κατά τη διάρκεια του χειμώνα και η ανάστασή του την αναγέννησή της με τον ερχομό της άνοιξης. Η παραμονή του κοντά στην Περσεφόνη συμβολίζει το φύτεμα του σπόρου και η επιστροφή του στην Αφροδίτη τη βλάστησή του. Από τα «Αδωνίδια» σώζεται ο «Επιτάφιος Αδώνιδος» του βουκολικού ποιητή Βίωνα από τη Σμύρνη. Κατάλοιπο των «Αδωνιδίων» είναι ένα παραδοσιακό τραγούδι της Ηπείρου που συνοδεύεται από το ανάλογο παιχνίδι, ο «Ζαφείρης», που παίζεται την Πρωτομαγιά. Ένα αγόρι παριστάνει τον πεθαμένο, τα κορίτσια το στολίζουν με λουλούδια και το μοιρολογούν και ξαφνικά σηκώνεται. Παρόμοια έθιμα συναντάμε και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Αν και κατά τα πρώτα χρόνια οι Πατέρες της Εκκλησίας καταδίκαζαν τα αρχαία ταφικά τελετουργικά δρώμενα, η προσήλωση των Ελλήνων σε αυτά ήταν τόσο ισχυρή που αναγκάστηκαν να τα ενσωματώσουν στην χριστιανική λατρεία. Η γιορτή των «Αδωνίων» παραπέμπει άμεσα στον εορτασμό του Πάσχα, γεγονός που αποδεικνύει τις βαθιές ρίζες των συγκεκριμένων εθίμων. Η αντικατάσταση του Άδωνη από το Χριστό έρχεται να ταυτίσει στη συνείδηση των Ελλήνων τη Φύση με το Θεό.

Από την ΚΟΡΙΝΑ ΦΑΡΜΑΚΟΡΗ
Lifo
9/4/2015 

Αποτέλεσμα εικόνας για Πάσχα στη Ρούμελη

Πάσχα στη Ρούμελη

Στη Λιβαδειά και την Υπάτη με απόλυτη προσήλωση στην παράδοση
Το σούβλισμα του αρνιού, ανήμερα το Πάσχα, είναι ένα έθιμο που δεν συναντάται σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας, αλλά έχει καθιερωθεί και αποτελεί αναπόσπαστη παράδοση της Λαμπρής, κυρίως σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας. Στην πόλη της Λιβαδειάς, το υπομονετικό ψήσιμο του οβελία, πάνω από τη φωτιά του κάρβουνου που σιγοκαίει, παίρνει μια μορφή σχεδόν τελετουργική και αποκτά μαζικό χαρακτήρα, πάνω από τους “Λάκκους”, που στήνονται σε ολόκληρη την πόλη. 



Είναι ένα έθιμο που έλκει την καταγωγή του από τον περασμένο αιώνα και όχι μόνο δεν ξεθωριάζει με το πέρασμα του χρόνου, αλλά ζωντανεύει όλο και περισσότερο, καθώς οι νεότερες γενιές συμμετέχουν με ιδιαίτερο μεράκι και κέφι, τόσο στην προετοιμασία του λάκκου και το σούβλισμα, όσο και στο πασχαλινό γλέντι που ακολουθεί.

Ο "Λάκκος" είναι το μέρος στο οποίο στήνεται η ψησταριά ανήμερα της Ανάστασης, στους κήπους των σπιτιών, στα ξέφωτα κάθε γειτονιάς ή ακόμη και στο δρόμο. Εκεί θα συγκεντρωθούν σε μεγάλες παρέες οι πιστοί πριν αρχίσει το μεγάλο γλέντι. Αμέσως μετά τη λειτουργία της Ανάστασης και πριν καλά – καλά ξημερώσει, οι Λειβαδίτες βρίσκονται στο πόδι για την ετοιμασία της φωτιάς. Ένας από την παρέα, κάνοντας το σταυρό του, βάζει φωτιά στο σωρό, με τη λαμπάδα της Ανάστασης. Οι φλόγες γρήγορα τυλίγουν τα ξύλα, αλλά με τα συχνά ραντίσματα και τα χτυπήματα, η φωτιά καταλαγιάζει, τα κλήματα δεν σταχτώνουν και σε η θράκα γίνεται ό,τι πρέπει για να υποδεχθεί τα αρνιά. Αμέσως μετά το ξημέρωμα η πόλη της Λιβαδειάς χάνεται μέσα σε σύννεφα καπνού. Στις φωτιές τοποθετούνται στους «λάκκους» πλάι στο αρνί, το κοκορέτσι και το κοντοσούβλι.

Ενώ το γύρισμα των αρνιών συνεχίζεται μέχρι το απόγευμα, η πόλη, που έχει ντυθεί στα γιορτινά της, υποδέχεται τους επισκέπτες της με μια σειρά από εκδηλώσεις, που τείνουν να γίνουν και αυτές παράδοση. Από τις 10 το πρωί, δίπλα στις πηγές της Έρκυνας, στην πανέμορφη περιοχή της Κρύας ψήνονται δεκάδες αρνιά με πρωτοβουλία του Δήμου Λεβαδέων, τα οποία προσφέρονται στους επισκέπτες της μαζί με κρασί και κόκκινα αυγά. Το γλέντι ολοκληρώνεται με λαϊκούς οργανοπαίκτες, δημοτικά τραγούδια της Ρούμελης και πολύ χορό. Το βράδυ της ίδιας μέρας στην Κεντρική Πλατεία της πόλης γίνεται νέο γλέντι στο οποίο συμμετέχουν και όλοι οι Λειβαδίτες, που στο μεταξύ έχουν κλείσει τους λάκκους τους. Το μεγάλο γλέντι της Κυριακής του Πάσχα ολοκληρώνεται με πυροτεχνήματα που πλημμυρίζουν το Βοιωτικό ουρανό και κάνουν τη νύχτα μέρα.
 
Πάσχα 1953 

Πάσχα 1953

Πάσχα στην Υπάτη Φθιώτιδας

Η Ρούμελη είναι “δεμένη” με έθιμα που απευθύνονται στην καρδιά του Έλληνα και έχουν μπολιαστεί με την παράδοση αιώνων. Στη Ρούμελη, το ψήσιμο του οβελία είναι μια διαδικασία σχεδόν τελετουργική και γι αυτό, πολλές φορές, συνδέεται άμεσα με το θρησκευτικό στοιχείο. Στην Υπάτη Φθιώτιδας, οι εκδηλώσεις το Πάσχα έχουν ως επίκεντρο το προαύλιο του ναού του Αγίου Νικολάου, όπου κάθε χρόνο συγκεντρώνονται ντόπιοι και ξένοι για να χορέψουν στους ρυθμούς της ελληνικής δημοτικής παράδοσης. Ανήμερα το Πάσχα το βράδυ, κι αφού έχει προηγηθεί το κάψιμο του Ιούδα στη μεγάλη φωτιά, όλοι κατευθύνονται  στην πλατεία του χωριού για τη συνέχιση του χορού. Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, στα Λουτρά Υπάτης, χορεύεται ένας ιδιαίτερος χορός που έρχεται κατευθείαν από την τοπική παράδοση: ο  "Κλειστός" χορός έχει τις ρίζες του στο Νεοχώρι Υπάτης. Οι εορταστικές εκδηλώσεις συνεχίζονται για δύο ακόμη ημέρες, την Τρίτη του Πάσχα στην Αγία Παρασκευή Μεξιατών και την Τετάρτη με τη μεγάλη πορεία των αντρών του χωριού μέχρι την Παναγία Αρσάλη. Οι άντρες μένουν εκεί τη νύχτα και την επομένη το πρωί παίρνουν μέρος στη Θεία Λειτουργία.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
18/3/2010