Τρίτη, 31 Ιανουαρίου 2017

Το αρχαιότερο ελληνικό τραγούδι (upd)

Είναι γνωστός o σημαντικός ρόλος της μουσικής στην αρχαία ελληνική κοινωνία, καθώς και η παρουσία της σε οποιαδήποτε σημαντική πτυχή αυτής, είτε επρόκειτο για ευχάριστες ή δυσάρεστες συνευρέσεις και συνεστιάσεις.
Πλέον, είναι δυνατόν να ακούσουμε το αρχαιότερο γνωστό τραγούδι, παγκοσμίως μάλιστα. Αξίζει να σημειωθεί πως σώζονται
τόσο οι στίχοι όσο και η μουσική του τραγουδιού, το οποίο αποδίδεται στον Σείκιλο που έζησε στις Τράλλεις της Μικράς Ασίας, περίπου κατά τον 2 αιώνα π.Χ.
Όπως σημειώνεται, ο Σείκιλος έγραψε το τραγούδι αυτό μετά το 200 π.Χ. Είχε γραφεί σε επιτύμβια κυλινδρική στήλη με ύψος 40 εκατοστών, περιέχοντας ένα επίγραμμα δώδεκα λέξεων και ένα ακόμη τραγούδι δεκαεφτά λέξεων, μαζί με τη μουσική. Αξίζει να σημειωθεί πως οι στίχοι βρίσκονται στην κοινή ελληνική της ελληνιστικής εποχής, ενώ η επιτύμβια στήλη ανακαλύφθηκε στην πόλη Αϊδίνιο (όπως λέγεται σήμερα η άλλοτε πόλη των Τραλλέων) το 1883.
Στην κορυφή της στήλης, αναφέρεται το όνομα του ανθρώπου που το έγραψε, ενώ το θέμα είναι προφανώς επηρεασμένο από την επικούρεια φιλοσοφία, καθώς αποτελεί μια προτροπή να ζήσει κανείς, δίχως να λυπάται και να διστάζει.
Συγκεκριμένα: “Όσο ζεις λάμψε, καθόλου μη λυπάσαι. Η ζωή διαρκεί για λίγο, ο χρόνος καθορίζει το τέλος”, είναι το μήνυμα του τραγουδιού. Όπως αναφέρεται, στο κάτω μέρος της στήλης έχει εντοπιστεί η αφιέρωση στην “Ευτέρπη” (ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΥΤΕΡΠΗΙ στο πρωτότυπο), δίχως ωστόσο να έχει γίνει γνωστό ποια ακριβώς -φιλική, αδερφική, πατρική, συντροφική- σχέση είχε ο Σείκιλος μαζί της. Σήμερα, η στήλη φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας.





Enikos
22/1/2017



Ο Επιτάφιος του Σείκιλου – Το αρχαιότερο παγκοσμίως γνωστό τραγούδι

singerkithara
“Όσο ζεις, να λάμπεις
Μη λυπάσαι καθόλου
Η ζωή είναι σύντομη
Ο χρόνος οδηγεί στο τέλος”

Πραγματικά συγκινήθηκα όταν πρωτοέμαθα ότι αυτοί δεν είναι οι στίχοι ενός σύγχρονου τραγουδιού αλλά του αρχαιότερου δείγματος μουσικής σύνθεσης (με μουσική σημειογραφία) στον κόσμο, που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα. Ακόμα περισσότερο με γοήτευσε η μελωδία που σε συνδυασμό με το στίχο αποτελούν ένα πολύ όμορφο, απλό και ταυτόχρονα καθηλωτικό τραγούδι. Πρόκειται για επιτάφια επιγραφή που ένας άντρας, ο Σείκιλος, αφιέρωσε στη γυναίκα του, Ευτέρπη, πάνω σε μια μικρή στρογγυλή μαρμάρινη στήλη, χρονολογούμενη από τον 2ο αι. π.Χ. ως τον 1ο μ.Χ.·


Seikilos2 

Ανακαλύφθηκε από το W. Μ. Ramsay το 1883, κοντά στις αρχαίες Τράλλεις της Μ. Ασίας. Η στήλη χάθηκε κατά τη διάρκεια του ολοκαυτώματος της Μικράς Ασία (1922) αλλά αργότερα βρέθηκε πάλι, σπασμένη στη βάση της: μια γυναίκα τη χρησιμοποιούσε ως γλάστρα στον κήπο της, και η βάση ήταν κομμένη οριζόντια. Σήμερα εκτίθεται στο εθνικό μουσείο της Δανίας.
Το ποιητικό κείμενο της επιγραφής αποτελείται από δύο μέρη: το πρώτο, χωρίς μελωδία, είναι η αφιέρωση: “Εικών η λίθος ειμί, τίθησί με Σείκιλος ένθα μνήμης αθανάτου, σήμα πολυχρόνιον” (Εικόνα είμαι, αυτή η πέτρα· ο Σείκιλος με αφιερώνει σε αθάνατη μνήμη, ένα μνημείο για πολλά χρόνια). Το δεύτερο μέρος, το κύριο επιτάφιο, με μουσική, είναι οι στίχοι την μετάφραση των οποίων είδαμε στην αρχή: “Οσον ζής φαίνου, Μηδέν όλως σύ λυπού Προς ολίγον εστί το ζήν Το τέλος ο χρόνος απαιτεί”. Το επιτάφιο τελειώνει με τις λέξεις Σείκιλος-Ευτέρ[πη] (ο Σείκιλος στην Ευτέρπη).


seikilos-epitaph 

Πιθανό να αναρρωτιέστε: δεν υπάρχουν παλαιότερα δείγματα μουσικής σημειογραφίας ; Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν μεν (για παράδειγμα οι Δελφικοί Ύμνοι), αλλά η μοναδικότητα της επιγραφής του Σείκιλου έγκειται ακριβώς στο ότι αποτελεί μια ολοκληρωμένη, παρότι σύντομη, σύνθεση. Όπως λέει ο Reinach, “είναι το πιο πλήρες και πιο ευανάγνωστο δείγμα της αρχαίας γραφής που έφτασε σε μας”. Μη φανταστείτε βέβαια πεντάγραμμο και κλειδί του σολ. Οι νότες της αρχαιοελληνικής σημειογραφίας δεν ήταν παρά γράμματα (κατί αντίστοιχο με το A,B,C,D,E,F,G της αγγλικής σημειογραφίας) που γράφονταν πάνω από τις συλλαβές των στίχων ενώ οι χρονικές αξίες συμβολίζονταν με κάποιες γραμμές που γράφονταν πάνω από τα γράμματα (π.χ. ένας χρόνος = καμία γραμμή πάνω από το γράμμα, δύο χρόνοι = μία παύλα πάνω από το γράμμα, τρεις χρόνοι = μια γωνία και ένας κύκλος κτλ.). Στην παρακάτω φωτογραφία διακρίνονται καθαρά τα μουσικά σύμβολά πάνω από τις συλλαβές:
Έτσι, η μελωδία “μεταφρασμένη” στη σημερινή δυτική σημειογραφία έχει ώς εξής:


seik-partitoura
Άραγε τί είναι πιο διαχρονικό; η μαρμάρινη στήλη που μας άφησε ο Σείκιλος ή το ίδιο το τραγούδι του, που θα μπορούσε να απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως εποχής; Το δέος των ανθρώπων απέναντι στο παρελθόν τους ή η νοσταλγία της απλότητας από την οποία φαίνεται πως διαρκώς απομακρυνεται η ανθρωπότητα;
Ας μη βαρύνουμε με άλλα βαθυστόχαστα ερωτήματα αυτή τη στήλη! Πάντως, αν γράψετε τη λέξη “Seikilos” στο πεδίο αναζήτησης του youtube.com, θα δείτε αρκετούς ανθρώπους από διάφορες εθνικότητες που επιχειρούν να παίξουν ή να τραγουδήσουν στα αρχαία ελληνικά το τραγούδι του Σεικίλου


25/11/2015