Πέμπτη, 12 Ιανουαρίου 2017

Ο στοχαστής της παγκοσμιοποίησης

Από τους πιο σημαντικούς κοινωνιολόγους του 20ού αιώνα, στοχαστής της Αριστεράς, ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 91 ετών, στο Λιντς της Αγγλίας. Πολωνο-εβραίος, γεννήθηκε στο Πόζναν της Πολωνίας το 1925, ενώ σε ηλικία 18 ετών κατετάγη στον Ελεύθερο Πολωνικό Στρατό και πολέμησε ενάντια στη ναζιστική κατοχή.
Αργότερα αποστρατεύτηκε εξαιτίας της αντισημιτικής
εκκαθάρισης. Ο Μπάουμαν το 1954 έγινε λέκτορας στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, από το 1969 έως το 1971 δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Τελ Αβίβ και της Χάιφα, ενώ στη συνέχεια εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στο Λιντς, στο Πανεπιστήμιο του οποίου διηύθυνε το Τμήμα Κοινωνιολογίας.
Συγγραφέας περισσότερων από 50 βιβλίων, ανέπτυξε κριτική κατά της παγκοσμιοποίησης και χρησιμοποίησε την έκφραση «ρευστή νεωτερικότητα» για να περιγράψει τους περιθωριοποιημένους και χωρίς ρίζες ανθρώπους.
Πολυβραβευμένος -έχει τιμηθεί με τα βραβεία European Amalfi Prize for Sociology & Social Sciences (1990) και Adorno (1998)-, με τη δυναμική πένα του ερεύνησε θέματα ηθικής, καταναλωτισμού και εκσυγχρονισμού.
Στο πιο διάσημο βιβλίο του «Νεωτερικότητα και Ολοκαύτωμα» υποστήριξε ότι η μαζική δολοφονία των Εβραίων από τους ναζί δεν ήταν απλώς μια οπισθοδρόμηση στη βαρβαρότητα, αλλά συνδέεται με το φαινόμενο της βιομηχανοποίησης.
Το κράτος έκανε εφικτή τη βιομηχανική παραγωγή θανάτου, υποστήριζε. Παράλληλα επιδίωξε να κατανοήσει την καρδιά του προβλήματος. «Πώς, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, αξιοπρεπείς άνθρωποι που είναι καλοί σύζυγοι, γείτονες κ.ο.κ. συμμετέχουν σε βιαιότητες».
Η σκέψη του Μπάουμαν δέχτηκε επιρροές από τον Καρλ Μαρξ και τον Μαξ Βέμπερ, αλλά και από τους Τεοντόρ Αντόρνο, Κορνήλιο Καστοριάδη και Εμανουέλ Λεβινάς. Πίστευε ότι η κοινωνιολογία είναι υπόθεση ηθική:
Το να σκεφτόμαστε κοινωνιολογικά σημαίνει ότι καταλαβαίνουμε περισσότερο τους ανθρώπους γύρω μας, κατανοούμε τις ελπίδες τους και τις επιθυμίες τους, τις ανησυχίες και τα προβλήματά τους
Μεγαλώνοντας σε συνθήκες φτώχειας και αντισημιτισμού, από νεαρός δεσμεύτηκε στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη και για την αξιοπρέπεια του ατόμου, που, όπως υποστήριζε, χειραγωγείται από τις καπιταλιστικές δυνάμεις της αγοράς.
«Η παγκοσμιοποίηση ωφελεί τους πλούσιους εις βάρος των φτωχών», τόνιζε. «Οι άνθρωποι δεν επιλέγουν μια κυβέρνηση που θα θέσει την αγορά υπό τον έλεγχό τους. Αντιθέτως, η αγορά δημιουργεί τις συνθήκες στις κυβερνήσεις ώστε να θέσει τους ανθρώπους υπό τον έλεγχό της».
Σύμφωνα με το BBC, ο Μπάουμαν ήταν μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στην Πολωνία, όταν το 2006 αποκαλύφθηκε ότι υπηρέτησε ως αξιωματικός σε στρατιωτική ομάδα της σταλινικής περιόδου (Σώμα Εσωτερικής Ασφάλειας), που εκτελούσε αντιφρονούντες. Ο ίδιος το είχε παραδεχτεί, αλλά επέμενε πως είχε δουλειά γραφείου και καμία ανάμιξη με τις εκκαθαρίσεις.
Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του: «Πλούτος και ανισότητα» (Οκτώ, 2013), «Παράπλευρες απώλειες» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2012), «Ρευστοί καιροί» (Μεταίχμιο, 2009), «Ζωή για κατανάλωση» (Πολύτροπον, 2008), «Ρευστή αγάπη» (Εστία, 2006), «Η εργασία, ο καταναλωτισμός και οι νεόπτωχοι» (Μεταίχμιο, 2004), «Η μετανεωτερικότητα και τα δεινά της» (Ψυχογιός, 2002) κ.ά.

 Συντάκτης: Παρή Σπίνου
Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ
11/1/2017