Τρίτη, 25 Οκτωβρίου 2016

Προσοτσάνη: Η γη της παράδοσης

Στην πεδιάδα της Προσοτσάνης υπέργεια και υπόγεια θαύματα μπαίνουν στο επίκεντρο: αυθεντικές εκδηλώσεις, «πολύς» κάμπος, «λίγο» Φαλακρό, «αρκετό» Μενοίκιο και ο υδάτινος κόσμος που φυλάει στα σωθικά του το φαντασμαγορικό Σπήλαιο του Αγγίτη.ooo

Ηταν ο κάμπος των καπνών. Της ευημερίας που σηματοδότησε την οικονομική πρόοδο στις αρχές του 19ου αι. Της πνευματικής
άνθησης που σήκωσε εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργάνωσε φιλόμουσες αδελφότητες, έφτιαξε θεατρικές ομάδες.
Με βλέμμα στις υπώρειες του Μενοικίου και πλάτη στους πρόποδες του Φαλακρού ξεδιπλώνεται η γόνιμη γη της αρχέγονης παράδοσης. Οι πρόσφυγες της Θράκης, της Μικράς Ασίας και του Πόντου εμπλούτισαν τις τοπικές κοινότητες, συνέβαλαν τα μέγιστα στην πολιτιστική τους κληρονομιά.

Πρόκειται για τα ξεχωριστά ευετηρικά δρώμενα που αναβιώνουν στα πλέον απομακρυσμένα χωριά της Προσοτσάνης.Σχετίζονται ως επί το πλείστον με εορτές ανθεστηρίων και αγροτικών Διονυσίων και αφορούν σε μια πληθώρα πανάρχαιων εκδηλώσεων που κατά πλειοψηφία τελούνται τις περιόδους του Δωδεκαημέρου και της Αποκριάς.
Πρωτοστατούν οι ζωόμορφες μεταμφιέσεις και η θορυβώδης ηχητική υπόκρουση με «στόχο» την καρποφορία της γης.
Γνωστότερα όλων -και λίαν συντόμως γενόμενα- οι Μπαμπούγεροι της Καλής Βρύσης (6-8/1), οι Μωμόγεροι των Σιταγρών (17/12-1/1) και το έθιμο της καμήλας (ή Μπάμπιντεν = γιορτή της μπάμπως) στην Πετρούσα (7-8/1). Οι Πύργοι, πάντως, θα σε φέρουν στον τόπο τους πριν τα Χριστούγεννα.

 http://content-mcdn.ethnos.gr/filesystem/images/20160120/low/pegasus_LARGE_t_242261_54623561.JPG
 Μπαμπούγεροι στην Καλή Βρύση


«Πιάστε κορίτσια το χορό κι αγόρια το νταούλι, κ’ ελάτε να πατήσουμε μαζί μας τη γουρίντα» λέει το κάλεσμα, και η αναβίωση του Πατήματος της Αγουρίδας τελέστηκε στο ημιορεινό χωριό για δεύτερη συνεχή χρονιά του Αγίου Λουκά (18/11), με τη συμμετοχή μικρών και μεγάλων.
Τα Πυργιωτόπουλα πάτησαν τα σταφύλια στο καζάνι, οι παρευρισκόμενοι ήπιαν επιτόπου τον μούστο που έρρεε άφθονος και το γλέντι συνεχίστηκε με λύρα και νταχαρέ μέχρι τη δύση του ηλίου.
Εκεί ξεκινά το ταξίδι, 20 χλμ. δυτικά της Δράμας, στις νότιες απολήξεις του Φαλακρού. Ανάμεσα στους Πύργους και στην Πετρούσα σχηματίζεται το 10 χλμ. ομώνυμο φαράγγι (Πύργων ή Πετρούσας - οι γνώμες διίστανται) διαμέσου των κατακόρυφων βράχων που σμίλεψε το ρέμα Σοσίτσα.

Αισίως στην πλευρά της Πετρούσας, ξεπροβάλλει το καταξιωμένο -καμουφλαρισμένο στο χρώμα των βράχων- θέατρο των 4.500 θέσεων, το επίκεντρο των πολιτιστικών εκδηλώσεων του θέρους για όλο τον νομό.Στα πόδια του σκορπίζεται η λεκάνη του ποταμού Αγγίτη. Η εύφορη γη και τα βοσκοτόπια παραδίδουν τη σκυτάλη στην οργιώδη παραποτάμια βλάστηση, ώσπου λίγο μετά τα Κοκκινόγεια, ξεπροβάλλει το πιο τρανό τους αξιοθέατο.

Στο αιωνόβιο καστανόδασος του Μενοικίου


Το Σπήλαιο Μααρά ή Σπήλαιο των Πηγών του Αγγίτη αποτελεί το μοναδικό αξιοποιημένο ποτάμιο σπήλαιο της Ελλάδας.
Το ξενόγλωσσο όνομα μεταφράζεται στο παραπλανητικό «μικρό σπήλαιο» και αφορά στην Αίθουσα του Τροχού, που ανακαλύφθηκε πρώτη, το 1952, από το ζεύγος Πετροχείλου.
Το 1978, Ελληνες και Γάλλοι Σπηλαιολόγοι καταδύθηκαν στα επόμενα 500 μ. και ως τις μέρες μας έχουν εξερευνηθεί 12 χλμ., εκ των οποίων έχουν χαρτογραφηθεί τα 10.
Το μεγαλειώδες χάσμα, όπως όλα δείχνουν, λειτούργησε ως καταφύγιο ή πέρασμα ανθρώπων και ζώων ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους.
Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως παλαιολιθικά και παλαιοντολογικά ευρήματα τα οποία εκτίθενται στο Αρχ.Μουσείο Δράμας.
Ουσιαστικά αποτελεί έναν επιμήκη αγωγό, τη μοναδική αποστραγγιστική δίοδο των υδάτων που συλλέγονται στην κλειστή λεκάνη του Κάτω Νευροκοπίου.
Από το 2000 είναι επισκέψιμη η 500 μ. υδάτινη διαδρομή, η οποία σε φέρνει αντιμέτωπο με λευκούς και ερυθρόμορφους σταλακτίτες, άμμο, άργιλο και στο τέλος της πορείας, με μια 8Χ12 μ. εντυπωσιακή δολίνη.
Στολίζει με τη σειρά της την Αίθουσα του Τροχού (ονομάστηκε έτσι χάρη στην ύπαρξη υδραυλικού τροχού ο οποίος κάλυπτε τις ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης από την εποχή της Τουρκοκρατίας), ενώ στην κορυφή του φαντασμαγορικού ανοίγματος υπάρχει οχύρωση των ύστερων ρωμαϊκών ή βυζαντινών χρόνων. Η περιήγηση τελείται 10.30-17.00 καθημερινά, και οι φύλακες είναι πρόθυμοι να σε κατατοπίσουν ως προς τα λοιπά κοντινά ενδιαφέροντα.


Το 4.500 θέσεων καμάρι της Πετρούσας φτιάχτηκε χάρη στο μεράκι των κατοίκων
%IMAGEALT%
10 επίπεδα χιλιόμετρα και στέκεσαι κάτω απ’ τον πλάτανο, στον μαχαλά με τα μακεδονικά σπίτια και τα σαχνισιά, πλάι στο «περικαλλές των Μουσών Μέγαρο» του 1909 της Προσοτσάνης που συγκροτεί γύρω του τον πυρήνα του σύγχρονου διοικητικού κέντρου.

Από τα χρόνια του καπνού στέκουν ανέγγιχτα δυο καπνομάγαζα, ενώ στο Βαρόσι ξεπροβάλλει το αξιόλογο Λαογραφικό Μουσείο. Το διώροφο αγροτόσπιτο του 19ου αι. σε ταξιδεύει στην καθημερινή ζωή των κατοίκων από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα μέχρι τη δεκαετία του ‘50. Αγροτικά και οικιακά αντικείμενα, φωτογραφίες και προηγμένες ψηφιακές εφαρμογές τάσσονται στην υπηρεσία της διαφύλαξης της μνήμης.


Καπναποθήκη στην Προσοτσάνη
%IMAGEALT%

Λίγο παραέξω τώρα, στο 3ο χλμ. Προσοτσάνης - Καλής Βρύσης, στις όχθες του Αγγίτη, η τοποθεσία «Εργοστάσιο» φιλοξενεί κάθε Αύγουστο ένα καθιερωμένο River Party. Εως τότε, κάνεις πετάλι κάτω απ’ τα δέντρα ή enduroβόλτες στην ειδικά διαμορφωμένη πίστα. Αν παρ’ όλα αυτά σου άνοιξε η όρεξη για αληθινά δάση, βάζεις για στόχο τη Μικρόπολη, το χωριό που σε εισάγει στα δάση δρυός, καστανιάς, οξιάς και κωνοφόρων του Μενοικίου.
Ο κατάφυτος ορεινός όγκος μοιράζεται ανάμεσα σε Δράμα και Σέρρες και στην περιοχή της Μικρόπολης μετουσιώνεται σε ένα αιωνόβιο καστανόδασος. Εξ ου και η γιορτή Καστάνου που διοργανώνεται κάθε φθινόπωρο. Το κέντρο Ενημέρωσης Μενοικίου τώρα, στήθηκε το 2001 υστέρα από την ένταξή του στις περιοχές ειδικής προστασίας και, μέσω πολλαπλών δράσεων, ενημερώνει τους οργανωμένους ή μεμονωμένους επισκέπτες.

Η Μικρόπολη είναι επίσης γνωστή και για τις 25 εκκλησιές (και ξωκλήσια) που την περιβάλλουν, τα οποία σηματοδοτούν εξαιρετικές θέσεις θέας. Αν παρ' όλα αυτά δεν χορτάσεις (θέα), την έχεις και στην Καλλιθέα, στο υδατοχαρές χωριό που φωλιάζει ανάμεσα σε δύο αντικριστούς λάκκους.
Τα παντός καιρού τρεχούμενα νερά κυλούν γύρω από το πυργοειδές καμπαναριό του Αγ. Αθανασίου, κάποτε κινούσαν δέκα μύλους και σήμερα φτάνουν μέχρι το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής στη ρεματιά. Και από εδώ «μπαίνεις» στο Μενοίκιο. Και στις Σέρρες! Ενα βήμα κι έφτασες!



Λύρα και νταχαρές (μεγάλο ντέφι) ντύνουν ηχητικά όλα τα δρώμενα και σέρνουν τον χορό στους Πύργους


Το Λαογραφικό Μουσείο Προσοτσάνης, χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής κατοικίας


«Ξεφυλλίζοντας την ιστορία του καπνού» στο Λαογραφικό Μουσείο Προσοτσάνης


Οι μπόμπιρες των Πύργων πατούν την αγουρίδα και η γιορτή μόλις ξεκίνησε

Στα πέριξ της Μικρόπολης, οι χούφτες γεμίζουν κάστανα


Το φωταγωγημένο ποτάμιο Σπήλαιο του Αγγίτη, το μεγαλύτερο σε μήκος και όγκο στην Ελλάδα


Η δολίνη του Μααρά «βουλιάζει» στην Αίθουσα του Τροχού


Κείμενο: Ηλέκτρα Φατούρου
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Σαρρής
ΕΘΝΟΣ Travelbook