Δευτέρα, 12 Σεπτεμβρίου 2016

Είναι 1943 και «σας χαρίζω το παιδί μου...»

Χειμώνας του 1943. Ο εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης βιώνει απάνθρωπους περιορισμούς από τα ναζιστικά στρατεύματα. Ελάχιστες ημέρες πριν από τον μαζικό εκτοπισμό, αρκετοί γονείς «παραδίδουν» τα νεογέννητα παιδιά τους στο βρεφοκομείο «Αγιος Στυλιανός» για να τα προστατεύσουν. Ο αποχωρισμός ήταν αβάστακτος. Πολλές μητέρες δεν άντεξαν. Επέστρεψαν και τα
πήραν για πάντα μαζί τους. Κάποια βρέφη παρέμειναν. Ανάμεσά τους και ο Ντέιβιντ Μπαρζιλάι. Γεννήθηκε 4 Μαρτίου του ’43, δέκα ημέρες πριν αναχωρήσει το πρώτο τρένο για τα στρατόπεδα του θανάτου.
Τι απέγινε άραγε το δηλωμένο «ως έκθετο» νεογέννητο από τη Θεσσαλονίκη που επέζησε του Ολοκαυτώματος; Πόσοι άλλοι Εβραίοι γονείς προσπάθησαν να σώσουν με αυτόν τον τρόπο τα βρέφη τους; Πώς ήταν η μετέπειτα ζωή αυτών των παιδιών; Τα ερωτήματα είχαν σφηνωθεί στο μυαλό της Αίγλης Μπρούσκου, κοινωνικής ανθρωπολόγου, όταν μελετούσε τα αρχεία του βρεφοκομείου «Αγιος Στυλιανός» για το βιβλίο της
«Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου» (εκδ. Εν Τόμω ΣΥΜΕΠΕ). Το ζήτημα των κρυμμένων βρεφών στο βρεφοκομείο άνοιγε ένα νέο κεφάλαιο.

Οι απαντήσεις ήρθαν αργότερα με επίμονη έρευνα σε τρία επίσημα αρχεία και τα τεκμήρια μιας περίπτωσης έμελλε να ανατρέψουν πολλά: να σβήσουν ένα όνομα από τον μακρύ κατάλογο των θυμάτων Θεσσαλονικέων Εβραίων του Ολοκαυτώματος, να ξεκαθαρίσουν αλήθειες και ψέματα από τα «κατασκευασμένα» αρχεία, να επιτρέψουν στον επιζώντα να ξαναγράψει την αυτοβιογραφία του, να ρίξουν νέο φως στους πολύπλοκους όσο και αντικρουόμενους ρόλους που διαδραμάτισαν διάφοροι άνθρωποι προκειμένου να σώσουν ζωές κατά τη διάρκεια της Κατοχής – δωσίλογοι, αστυνομικοί, ληξίαρχοι, διοίκηση και προσωπικό του βρεφοκομείου που είχαν το κουράγιο να κρύβουν βρέφη Εβραίων κάτω από τη μύτη του Μέρτεν.

Το μπερδεμένο κουβάρι της μικροϊστορίας ενός βρέφους που ήταν δηλωμένο κατά τη γέννησή του ως Ντάριο Μασσαράνο, βαφτισμένο ως Αχιλλέας με το επίθετο Μουρατίδης και υιοθετημένο ως Ντέιβιντ Μπαρζιλάι (επίθετο της μητέρας του) κατάφεραν να ξεμπερδέψουν τρεις ερευνήτριες. Η Αίγλη Μπρούσκου (αρχεία βρεφοκομείου «Αγιος Στυλιανός»), η Αρετή Μακρή (ταξινόμος στα Γενικά Αρχεία του Κράτους) και η Αλίκη Αρούχ (υπεύθυνη του αρχείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας) συμπλήρωσαν το παζλ της μακράς διαδρομής του από τη Θεσσαλονίκη έως το Μόντρεαλ του Καναδά, όπου ζει σήμερα.

Με συντονισμένη έρευνα, ψάξιμο, σκάψιμο σε αρχεία και πηγές φωτίζουν τον ρόλο του βρεφοκομείου «Αγιος Στυλιανός» στην περίοδο της Κατοχής και ανασυστήνουν μια από τις ανθρώπινες ιστορίες της ζοφερής περιόδου. Παρουσιάστηκε πρόσφατα στο συνέδριο της Ενωσης Προφορικής Ιστορίας και θα «αναβιώσει» την επόμενη Δευτέρα, ενώπιόν του, έπειτα από 73 χρόνια, στη γενέθλια πόλη.



Λίγα άνθη στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, απ’ όπου αναχώρησαν
τα τρένα για το Αουσβιτς. Στους επιβαίνοντες και οι γονείς του Ντέιβιντ Μπαρζιλάι, οι οποίοι χάθηκαν εκεί.

Η ιστορία του

Εκεί, οι γονείς του –Ιακώβ 31 χρονών και Ματίλντα 20 χρονών– παντρεύτηκαν μια χειμωνιάτικη ημέρα του 1941. Στην υποχρεωτική καταγραφή των Εβραίων από τους Γερμανούς, το ’43, ο Ιακώβ Μασσαράνο, όπως δείχνουν τα ντοκουμέντα, δηλώνει το νεογέννητο βρέφος, αλλά στο Αουσβιτς ο καταγεγραμμένος με αριθμό 119945 δεν δηλώνει το παιδί του. Προφανώς το βρέφος είχε μείνει στη Θεσσαλονίκη.
Την ιστορία άρχισε να ξεκλειδώνει ένα έγγραφο του 1945 που βρήκε τυχαία στα ντοκουμέντα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης η Αλίκη Αρούχ. Ηταν μια επιστολή του βρεφοκομείου «Αγιος Στυλιανός» με την οποία ενημέρωνε την Ισραηλιτική Κοινότητα για τέσσερα βρέφη με περιτομή που είχαν στο ίδρυμα. Πράγματι, αναφέρει η κ. Μπρούσκου, κατά τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του ‘43, αρκετά παιδιά είχαν εισαχθεί στο βρεφοκομείο, τα οποία ωστόσο παρέλαβαν αυθημερόν οι Εβραίοι γονείς τους που άλλαξαν γνώμη. «Δεν γνωρίζουμε αν επέζησαν κορίτσια. Τα τέσσερα αγόρια παραδόθηκαν όλα σε επιζήσαντες συγγενείς ή στάλθηκαν μέσω του ισραηλιτικού ορφανοτροφείου Αθηνών στην Παλαιστίνη το 1946».
Δεύτερο κλειδί της έρευνας αποτέλεσε ένα έγγραφο του 1958 με το οποίο ο μητρικός θείος Ρισάρ Μπαρζιλάι, κάτοικος Καράκας Βενεζουέλας, ζητούσε από τον συμβολαιογράφο Ιωάννη Παπία ένορκη κατάθεση του Ιωάννη Σταθάκη, δικηγόρου της Θεσσαλονίκης, για να εξηγήσει τι ακριβώς είχε γίνει το 1943 σε σχέση με το βρέφος Μασσαράνο, καθώς και τη σχέση του με την οικογένεια Μπαρζιλάι.
Ο Σταθάκης δήλωσε ενόρκως ότι το ζεύγος Μασσαράνο, στις 16 Μαρτίου 1943, λίγες ημέρες προτού εκτοπιστεί στην Πολωνία, του παρέδωσε στο σπίτι του (Τσιμισκή) το βρέφος τους για να το φυλάξει. Εκείνος φοβήθηκε να το κρατήσει. Με τη βοήθεια του διευθυντή του Γ’ αστυνομικού τμήματος ρύθμισε να γίνει δεκτό ως έκθετο άγνωστων γονέων στο βρεφοκομείο «Αγιος Στυλιανός». Του εξέδωσαν πλαστό πιστοποιητικό γέννησης, το βάφτισαν Αχιλλέα, ενώ ο ληξίαρχος του έδωσε το επίθετο Μουρατίδης. Το παιδί, παρά το μεγάλο ποσοστά θνησιμότητας (70%) από επιδημίες, έλλειψη φαρμάκων και ασιτία, επέζησε. Ισως, παρατηρεί η κ. Μπρούσκου, να οφείλεται στη μεσολάβηση του δικηγόρου, ο οποίος ζήτησε από μια γνωστή του με το όνομα Αθηνά (μάλλον Αθηνά Τσιτσιροπούλου), γαλακτοκόμο του βρεφοκομείου, να φροντίσει ιδιαιτέρως το παιδί.
Ενα δεύτερο έγγραφο από το αρχείο Σταθάκη φωτίζει περισσότερο την υπόθεση. Μια επιστολή του Ζακ Μπαρζιλάι προς τον Σταθάκη: «Εν Αθήναις, 26/5/1943. Αγαπητέ κύριε Γιάννη, κατά την τελευταία τηλεφωνική συνδιάλεξιν που είχα με τον ατυχή πατέρα μου, μοι είπεν μεταξύ πολλών άλλων ότι τα κοσμήματά μας σας τα ενεπιστεύθη προς φύλαξιν...». Στην ίδια επιστολή ο Ζακ ζητούσε από τον δικηγόρο να του στείλει τα κοσμήματα και να κρατήσει μέρος των τιμαλφών για τον μικρό του αδελφό Μωύς, που κρυβόταν στη Θεσσαλονίκη και μάλλον είχε ανάγκη χρημάτων.
«Το γράμμα έχει εξαιρετική σημασία γιατί αποδεικνύει, αφενός, τη σχέση εμπιστοσύνης της οικογένειας Μπαρζιλάι με τον δικηγόρο, αφετέρου, τους πολύπλοκους ρόλους κάποιων ανθρώπων κατά τη διάρκεια της Κατοχής», παρατηρεί η κ. Μακρή. Ο Σταθάκης, εξηγεί, σύμφωνα με τα αρχεία, το 1945 κατηγορήθηκε ως συνεργάτης των Γερμανών. Μία από τις κατηγορίες ήταν ότι είχε καλέσει στον γάμο της κόρης του τον Μαξ Μέρτεν, βασικό υπεύθυνο του διωγμού των Εβραίων. Ο Σταθάκης αθωώθηκε, όχι όμως ο γαμπρός του, που κρίθηκε ένοχος ως δωσίλογος.

Τα κενά συμπληρώνονται

Τα δύο έγγραφα μαρτυρούσαν ότι το βρέφος Ντάριο ή Δαβίδ Μασσαράνο είχε σωθεί. «Μέχρι να αρχίσουμε τη συντονισμένη έρευνα, ο Ντάριο ήταν ένα ακόμη όνομα στη μεγάλη λίστα των θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Καθώς τα κομμάτια του παζλ έδεναν, με άγρια χαρά έσβησα το όνομα του Ντάριο!» επισημαίνει η κ. Αρούχ. Η έρευνα βάδιζε πια σε άλλο δρόμο. Στον εντοπισμό του επιζώντος. Ευτυχείς συμπτώσεις, συνδυασμοί στοιχείων, διαλεύκαναν το επίθετό του. Ως θετός γιος, το βρέφος, ήταν ο Ντέιβιντ Μπαρζιλάι. Εντοπίστηκε στο αρχείο προφορικών μαρτυριών των επιζώντων του Ολοκαυτώματος (USC Shoah Foundation Visual History Archive), προσβάσιμο πλέον από την κεντρική βιβλιοθήκη του ΑΠΘ. «Εκεί μας περίμενε η αρχειοθετημένη φωνή και μαρτυρία του ανθρώπου που ψάχναμε να αφηγείται το κομμάτι της ιστορίας εκείνο που εμείς μέχρι τότε αγνοούσαμε», λέει η κ. Αρούχ. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις οδήγησαν κατευθείαν στον άνθρωπο που αναζητούσαν. Οι συζητήσεις που ακολούθησαν συμπλήρωσαν όλα τα κενά.
Τι είχε γίνει; Μετά την απελευθέρωση, τον Αύγουστο του ‘45, ο μητρικός θείος του Ζακ Μπαρζιλάι, που ζούσε στην Αθήνα, ήρθε στη Θεσσαλονίκη και με τη βοήθεια του Σταθάκη παρέλαβε το παιδί από το βρεφοκομείο. Από την Αθήνα, εστάλη στο Τελ Αβίβ. Η μετέπειτα πορεία του Ντέιβιντ (υιοθετημένος από τον θείο του Ριζάρ Μπαρζιλάι) δεν διαφέρει πολύ από την πορεία χιλιάδων άλλων Εβραίων Ελλήνων της διασποράς. Εζησε σε βρετανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης Εβραίων στην Κύπρο για τη μετάβαση στο Ισραήλ, σε κιμπούτς έως τα έντεκά του χρόνια και –ακολουθώντας τις μετακινήσεις των θείων του– εσωτερικός σε σχολεία στο Καράκας, στη Γαλλία, στον Καναδά και στην Ουαλία, όπου τέλειωσε το πανεπιστήμιο και τις μεταπτυχιακές του σπουδές στη Φυσική. Στα 25 χρόνια του, το 1968, εγκαταστάθηκε στο Μόντρεαλ για να εργαστεί. Εκεί, μια Εβραία Θεσσαλονικιά τού αποκάλυψε όλη την αλήθεια. Μέχρι τότε η ζωή του ήταν ένα κουβάρι.

Σιωπές και αλήθειες

«Ο Ντέιβιντ ανήκει ταυτόχρονα τόσο στην πρώτη γενιά επιζώντων όσο και στη δεύτερη. Για πολλά χρόνια το μυστικό της υιοθεσίας του τον άφηνε έξω από αυτήν τη γνώση. Η αλήθεια τού έδωσε μεγάλη ανακούφιση, νόημα στη ζωή του», εξηγεί η κ. Μπρούσκου. «Πώς αισθάνθηκες όταν έμαθες την αλήθεια;» τον ρώτησαν οι ερευνήτριες. «Απίστευτη ανακούφιση», απάντησε. «Και πώς αισθάνθηκες όταν έμαθες ότι οι γονείς σου πέθαναν στο Αουσβιτς;». «Απέραντη ανακούφιση», επανέλαβε.
Γι’ αυτόν, η αλήθεια ήταν λυτρωτική. Οι σιωπές, οι αλήθειες και τα ψέματα αποτέλεσαν τα συστατικά με τα οποία πάλεψε για να κατανοήσει τις βιωμένες εμπειρίες του. Τα τεκμήρια των «επισήμων» αρχείων τού επιτρέπουν να ανασυνθέσει εκ νέου την αυτοβιογραφία του. «Η δική του αφήγηση θα δείξει με τη σειρά της πως και τα “επίσημα” αρχεία κατασκευάζονται κι αυτά “συχνά από κάτω” μέσα από σιωπές, αλήθειες και ψέματα», επισημαίνει η κ. Μπρούσκου.
Τα τελευταία χρόνια, ο Ντέιβιντ Μπαρζιλάι συμπληρώνει το γενεαλογικό του δένδρο με τη βοήθεια της Αλίκης Αρούχ. Παράλληλα γράφει την εκατονταετή ιστορία της οικογένειάς του, από τη γέννηση του παππού του Νατάν Μπαρζιλάι στη Θεσσαλονίκη, το 1879, έως τον δικό του γάμο στο Μόντρεαλ, το 1979, με τη Σάντρα Ζελικόβικ, παιδί επιζώντων του Ολοκαυτώματος.
Το ερχόμενο Σαββατοκύριακο θα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη. Είναι η δεύτερη επίσκεψη στη γενέτειρά του. Προς τιμήν του, η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης διοργανώνει ειδική εκδήλωση.

ΓΙΩΤΑ ΜΥΡΤΣΙΩΤΗ
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
11/9/2016


 "Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου"
Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου"
Η διακίνηση των παιδιών στην Ελλάδα του 20ού αιώνα: Το παράδειγμα του Δημοτικού Βρεφοκομείου θεσσαλονίκης
Αίγλης Μπρούσκου
Επιστημονικός Σύλλογος Μέριμνας Παιδιού και Εφήβου (ΣΥ.ΜΕ.Π.Ε.)
Έτος:2015
Σελίδες:332.
ISBN 978-618-81251-1-7
Τιμή € 17,00

"Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου. Σώστε το εσείς" έγραψε μια μητέρα σε ένα κομματάκι χαρτί που καρφίτσωσε στην πάνα του μωρού της, πριν το αφήσει στην τύχη του. Και η τύχη το οδήγησε στις αρχές του 1935 στο Δημοτικό Βρεφοκομείο "Άγιος Στυλιανός" στη Θεσσαλονίκη, όπου πέθανε μετά από μερικές εβδομάδες.

Βασισμένο στην επιτόπια έρευνα στο Δημοτικό Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης "Άγιος Στυλιανός" και στα αρχεία του, το βιβλίο αυτό αφηγείται μέσα από ιστορίες ζωής, στατιστικά δεδομένα και ντοκουμέντα, τους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά άλλαζαν χέρια στην ελληνική κοινωνία του 20ού αιώνα. Από τη διακίνηση των παιδιών στην παραδοσιακή κοινωνία, ως την ιδρυματική περίθαλψη του ελληνικού κράτους. Από τις αντιλήψεις για τη συγγένεια, ως τη βία που αντιμετώπιζαν οι άγαμες μητέρες και τα παιδιά τους. Από την εξέλιξη της νομοθεσίας για την υιοθεσία, ως τα σκάνδαλα για τις παράνομες υιοθεσίες που συγκλόνισαν την Ελλάδα τις δεκαετίες του ’60 και του ’90. Και από τα εγκαταλειμμένα βρέφη και τα χαμένα παιδιά του παρελθόντος, ως τη φωνή των ανθρώπων που αναζητούν τις ρίζες τους σήμερα. Η ιστορία του "Αγίου Στυλιανού" και των 10.000 βρεφών και νηπίων που πέρασαν από αυτό το ίδρυμα είναι ένα κρυφό κομμάτι της ιστορίας της πόλης της Θεσσαλονίκης και των ανθρώπων της. Το βιβλίο αυτό θα ήθελε να συμβάλει στην κατανόηση αυτής της ιστορίας, σήμερα που παρακολουθούμε ανήμποροι την προνοιακή πολιτική για τα παιδιά να αφήνεται "λόγω της κρίσεως" στην τύχη της, χωρίς συνοδευτικό σημείωμα.

Biblionet 

   

Διακίνηση παιδιών: ένα πολιτικό ζήτημα

Βρέφη στο Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης (το μοναδικό Δημοτικό Βρεφοκομείο στην Ελλάδα) τη δεκαετία του '50 Βρέφη στο Βρεφοκομείο Θεσσαλονίκης (το μοναδικό Δημοτικό Βρεφοκομείο στην Ελλάδα) τη δεκαετία του '50 | Μ.Λιανά
«Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου. Σώστε το εσείς».
Ετσι έγραφε μια απεγνωσμένη μάνα σε ένα σημείωμα καρφιτσωμένο στην πάνα του μωρού της, που το άφησε έκθετο για να καταλήξει στο Δημοτικό Βρεφοκομείο «Αγιος Στυλιανός» της Θεσσαλονίκης.
Ηταν το 1935, η χρονιά με τις περισσότερες (219) εισαγωγές βρεφών στην ιστορία του, κι αυτό το τόσο δα χαρτάκι φανέρωνε την κορυφή του παγόβουνου.
Από αυτά τα μωρά τα «πεταγμένα» λόγω φτώχειας, στους δρόμους, στη βρεφοδόχο ή στις δημόσιες τουαλέτες κ.α., ξεκινά η συνταρακτική έρευνα της κοινωνικής ανθρωπολόγου Αίγλης Μπρούσκου (Λόγω της κρίσεως σας χαρίζω το παιδί μου, εκδ. ΕνΤόμω-ΣΥΜΕΠΕ).
Πρόκειται για μια ανατομία του φαινομένου της νόμιμης και της παράνομης διακίνησης των παιδιών στην ελληνική κοινωνία από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του ’90, η οποία θα μπορούσε να συμβάλει καθοριστικά στην επανεξέταση –και ελπίζουμε στην αναδιοργάνωση– της σχετικής προνοιακής πολιτικής.
Μιας πολιτικής που σήμερα, πάλι «λόγω της κρίσεως», έχει αφεθεί στην τύχη της και μάλιστα χωρίς συνοδευτικό σημείωμα.


Η συγγραφέας Αίγλη Μπρούσκου  
Η συγγραφέας Αίγλη Μπρούσκου | ΝΙΚΗ ΔΡΑΚΟΥ
 
«Η διακίνηση των παιδιών, οι τρόποι δηλαδή με τους οποίους τα παιδιά αλλάζουν χέρια, είναι ζήτημα πολιτικό από τη φύση του», υπογραμμίζει στην «Εφ.Συν.» η συγγραφέας.
Και εννοεί τόσο την εγκατάλειψη παιδιών σε ιδρύματα όσο και την πώλησή τους ή την παραχώρησή τους (ως ψυχοπαίδια κ.ά.), τόσο τις υιοθεσίες με τη συναίνεση όσο κι εκείνες χωρίς τη συναίνεση των γονιών, τόσο τις ιδιωτικές υιοθεσίες όσο κι εκείνες που γίνονται με τη διαμεσολάβηση του κράτους.
Σπουδαγμένη στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στο Παρίσι, η Μπρούσκου διδάσκει Ανθρωπολογία στο Αμερικανικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης.
Ερευνά το ζήτημα της πρόνοιας για τα παιδιά από το 1989, όταν, σε ένα άρθρο της στα γαλλικά, μίλησε για το «παιδομάζωμα» και το «παιδοφύλαγμα» στη διάρκεια του ελληνικού Εμφυλίου ως τη συνθήκη που οργάνωσε τις μετέπειτα προνοιακές λογικές.
Ωστόσο εδώ, συνδυάζοντας την ιστορική έρευνα με την ανθρωπολογική θεωρία, και τις ιστορίες ζωής με τα στατιστικά δεδομένα και τα ντοκουμέντα, μελετάει το μοναδικό πλέον Δημοτικό Βρεφοκομείο στην Ελλάδα, τον «Αγιο Στυλιανό».
Ενα εκσυγχρονισμένο ίδρυμα κλειστής περίθαλψης με ελάχιστα βρέφη και νήπια σήμερα, που λειτουργεί από το 1912 και που είχε βρεθεί το 1962-64 στο κέντρο ενός σκανδάλου παράνομων υιοθεσιών.
Το σημαντικό σ’ αυτό το βιβλίο είναι η «από τα κάτω» προσέγγιση της Μπρούσκου, η οποία πίσω από τη διακίνηση των παιδιών βλέπει τις συσσωρευμένες δοκιμασίες της κοινωνίας, τα ταξικά ζητήματα, και την ανάγκη να βοηθηθούν οι γονείς, αντί να δαιμονοποιούνται.
Τα τελευταία χρόνια ειδικότερα, εξαιτίας της κρίσης, έχουν αυξηθεί τα ψυχοκοινωνικά περιστατικά: φτώχεια και οικογενειακή δυσπραγία, κοινωνικά αδιέξοδα, ψυχιατρικά προβλήματα, τοξικομανία, αλκοολισμός των γεννητόρων που οδηγούν σε παραμέληση ή κακομεταχείριση κ.λπ. των παιδιών.
Ωστόσο οι κρατικές και δημοτικές προνοιακές υπηρεσίες δεν έχουν την επάρκεια ούτε τη στελέχωση για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες του πληθυσμού. Στη θέση τους, λοιπόν, εμφανίζονται η Αστυνομία και ο Εισαγγελέας που, αντί να στηρίξουν τους γονείς, τους παραγκωνίζουν ως «ανίκανους» ή «επικίνδυνους».
Και ο κύκλος κλείνει με τους διάφορους ιδιωτικούς μηχανισμούς για την παιδική προστασία, οι οποίοι εδραιώνονται στο κενό που έχουν αφήσει οι αλλοπρόσαλλες κυβερνητικές πολιτικές από τις αρχές του 2000, και ασκούν τη φιλανθρωπία τους ανεξέλεγκτα και με αμφιλεγόμενες προεκτάσεις. Χαρακτηριστική, η υπόθεση της ξανθούλας Ρομά, Μαρίας.

Πολίτες υπεράνω υποψίας, μεσάζοντες στις πωλήσεις


«Δεν υπάρχει ιστορικό γεγονός που να μην καθρεφτίζεται με κάποιον τρόπο στα βρεφοκομεία» μού σχολίαζε η Αίγλη Μπρούσκου. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, όπως αποδεικνύει στο βιβλίο της, το ότι η παράνομη διακίνηση παιδιών, κυρίως βρεφών, πρωτοεμφανίζεται στην Ελλάδα στα τέλη του Εμφυλίου. Εκείνα τα χρόνια η χώρα δέχεται από τις ΗΠΑ την «ανθρωπιστική βοήθεια» που θα ρίξει κατακόρυφα τη βρεφική θνησιμότητα αλλά και θα ανοίξει τον δρόμο για πολυεπίπεδες παρεμβάσεις του ξένου παράγοντα.
Λίγο νωρίτερα, το 1946, ο Αστικός Κώδικας θα έχει θέσει ως προϋπόθεση για τις υιοθεσίες την προχωρημένη ηλικία των πενήντα ετών για τους θετούς γονείς. Και το 1947, οι ΗΠΑ θα εμπνευστούν τον θεσμό των «διεθνών υιοθεσιών», τον οποίο, όπως επισημαίνει η Μπρούσκου, θα εγκαινιάσει πρώτη η Ελλάδα (και θα ακολουθήσει η Γερμανία).

Ευρωπαϊκό ζήτημα

Είναι πολύ κρίσιμο να συζητηθεί εξαρχής το πολιτικό διακύβευμα που κρύβεται πίσω από τη διακίνηση των παιδιών στον δυτικό κόσμο.
Αυτό υπαινίσσεται η Μπρούσκου με την έρευνά της. Και γι' αυτό τοποθετεί την ελληνική περίπτωση στα διεθνή συμφραζόμενά της.
Για να θέσει εντέλει το ερώτημα εάν και σε ποιο βαθμό οι κρατικές, εκκλησιαστικές ή ιδιωτικές προνοιακές δομές μπορούν να μονοπωλούν τη μοίρα των παιδιών… για το καλό τους.
Χαρακτηριστικές, κάποιες ταινίες για το μακρύ χέρι της βρετανικής πρόνοιας και της Καθολικής Εκκλησίας που απομάκρυναν εκβιαστικά τα παιδιά από τις (συχνά άγαμες) μανάδες τους: π.χ. το «Ladybird ladybird» του Κεν Λόουτς, το «Φιλομένα» του Στίβεν Φρίαρς, το «Oranges and sunshine» του Τζιμ Λόουτς. Και φυσικά υπάρχει το ακραίο παράδειγμα των δικτατορικών καθεστώτων στη Λατινική Αμερική, όπου η υιοθεσία παιδιών έγινε εργαλείο μιας πολιτικής που έφτασε στον φόνο των γεννητόρων τους.
Η ειρωνεία είναι, λέει η συγγραφέας, ότι «ο δυτικός κόσμος αγνοεί τη νομική λύση της υιοθεσίας μέχρι τον 20ό αιώνα. Αντίθετα, ο ελληνικός κόσμος τη γνωρίζει από τον 6ο αι. μ.Χ και τον Ιουστινιανό.
Παρ' όλα αυτά, σήμερα στην Ελλάδα έχουμε το μεγαλύτερο ποσοστό εμπορευματοποιημένων αλλά κατά τα άλλα ...νόμιμων υιοθεσιών.
Ετσι διακινήθηκαν επισήμως στις ΗΠΑ 3.500 παιδιά, κι ωστόσο στην Ελλάδα τα σχετικά στατιστικά δεδομένα εμφανίζονται μόνο μετά το 1967! Σε ένα τέτοιο προβληματικό τοπίο, με ελαστικό κρατικό έλεγχο, ήταν επόμενο να καρπίσουν οι παράνομες πρακτικές.
Ορισμένοι ιθύνοντες που είχαν να επιλύσουν τα προβλήματα υπερπληθυσμού στα βρεφοκομεία και στα ορφανοτροφεία, κατάλαβαν ότι θα μπορούσαν να πλουτίσουν εμπορευόμενοι τα βρέφη ανήμπορων γονιών (φυλακισμένων, διωγμένων, φτωχών)...
Το μεγάλο σκάνδαλο, όμως, είναι ότι πολύ συχνά προχωρούσαν χωρίς τη συναίνεσή τους. Τους έλεγαν ότι τα παιδιά τους πέθαναν ή και έκλεβαν εν ψυχρώ νεογέννητα από τα μαιευτήρια και τα εμφάνιζαν στους αγοραστές ως έκθετα. Ετσι ξέσπασε το 1995, το σκάνδαλο των «χαμένων παιδιών» που αναζητούσαν μέσα από τηλεοπτικές εκπομπές, τους γεννήτορές τους και τις ρίζες τους, φτάνοντας πίσω μέχρι τις απάτες του '40, του '50 και του '60 σε όλη την επικράτεια.
«Είναι αδύνατον να ελεγχθεί το εύρος της παράνομης διακίνησης παιδιών», τονίζει η Μπρούσκου. «Διότι την οργάνωναν (και ενδεχομένως συνεχίζουν να την οργανώνουν) πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας, κυρίως γιατροί και δικηγόροι».

 Συντάκτης: Μικέλα Χαρτουλάρη
Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ
22/5/2015