Κυριακή, 11 Σεπτεμβρίου 2016

ΡΙΚΟΜΕΞ 17χρόνια μετά

7 Σεπτεμβρίου 1999 - 14:56:50 το μεσημέρι:  Ο εγκέλαδος χτυπά την Αττική με ένταση 5,9 στην Κλίμακα Ρίχτερ και αφήνει πίσω του δεκάδες νεκρούς και ζημιές που φτάνουν τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για τη δαπανηρότερη φυσική καταστροφή που έχει συμβεί ποτέ στην Ελλάδα και ο φονικότερος σεισμός των τελευταίων 50 ετών στη χώρα μας.

Ο σεισμός: Η φύση, το επίκεντρο και το ρήγμα
Ο σεισμός στην Πάρνηθα δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρός αλλά η μεγάλη του διάρκεια στα 15 δευτερόλεπτα, το μικρό εστιακό βάθος από 9 έως 14 χιλιόμετρα και  το επίκεντρο στα μόλις 18 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, ανάμεσα στις Αχαρνές Αττικής και τον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας, ήταν αρκετά για να προκαλέσουν μεγάλες καταστροφές.




Το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο ανακοίνωσε αρχικά, πως ο σεισμός προκλήθηκε από ρήγμα μήκους 15 χιλιομέτρων που καλύπτει την περιοχή μεταξύ Πεντέλης και Πάρνηθας. Με βάση τη μελέτη δορυφορικών δεδομένων που εξετάζουν την παραμόρφωση καθ' ύψος του εδάφους που επιβεβαιώθηκε αργότερα από σεισμολογική μελέτη, και έγινε το 2008 αποδεκτή και από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, βρέθηκε ότι έγιναν δύο σεισμοί, έντασης 5,8 και 5,5 ρίχτερ, σε διαφορετικά ρήγματα και με διαφορά 3,5 δευτερολέπτων ο ένας από τον άλλο.

Οι νεκροί και οι τραυματίες του σεισμού

Ο αριθμός των θυμάτων του σεισμού υπολογίζεται στους 145 με 152, γεγονός που κατατάσσει τον σεισμό ως τον πιο θανατηφόρο που έλαβε χώρα στην Ελλάδα τα τελευταία 50 χρόνια. Με βάση αυτοψία σε 111 από τα θύματα του σεισμού, 36 άνθρωποι πέθαναν από τραύματα, 38 άνθρωποι έφεραν τραύματα από τα οποία κινδύνευε η ζωή τους ενώ 31 πέθαναν από ασφυξία.




Οι περισσότεροι από τους θανάτους (102/111) οφείλονται σε καταρρεύσεις κτιρίων, τρία από αυτά υπήρξαν εργοστάσια. Από τους υπόλοιπους, έξι έχασαν τη ζωή τους λόγω εμφράγματος του μυοκαρδίου, δύο από τραύματα όταν πήδηξαν από το κτίριο στο οποίο βρίσκονταν και ένας όταν χτυπήθηκε από ένα αντικείμενο. Υπολογίστηκε ότι τουλάχιστον άλλοι 85 σώθηκαν μέσα από τα συντρίμια, 2.000 τραυματίστηκαν και 50.000 έμειναν άστεγοι. Οι καταυλισμοί που δημιουργήθηκαν για την προσωρινή στέγαση των αστέγων εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται 10 χρόνια μετά.

Το δράμα και η καταστροφή της Ρικομέξ

Στο εξαώροφο κτίριο της Ρικομέξ, στο Μενίδι, που στεγάζονταν οι εταιρείες Ρικομέξ και Εστία εμπορική, πέθαναν 39 άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους δύο έγκυες γυναίκες. Οι προσπάθειες των σωστικών συνεργείων για τον απεγκλωβισμό επιζώντων όπως καταγράφηκαν από τις τηλεοπτικές κάμερες συγκλονίζουν μέχρι και σήμερα.
Ειδικά, η προσπάθεια απεγκλωβισμού της Εύης Σοφίλου, συζύγου του δημοσιογράφου Χρήστου Βασιλόπουλου που θάφτηκε ζωντανή για περισσότερες από 46 ώρες στα συντρίμμια της Ρικομέξ και κατάφερε να σωθεί τελικά, έχει μείνει αξέχαστη στο Πανελλήνιο.Μιλώντας στα Νέα, η Σοφίλου, είχε περιγράψει τις τραγικές στιγμές που έζησε:




«Ήμουν στον ημιώροφο, το ισόγειο χάθηκε από τα μάτια μου, οι τηλεφωνήτριες χάθηκαν κι αυτές με το κουβούκλιό τους από τα μάτια μου - βρέθηκαν μετά στο δεύτερο υπόγειο. Το κτίριο έπεσε με τη βουή! Και μας "ρούφηξε" μέσα σε ένα και όχι σε πέντε δευτερόλεπτα.
Όχι, το πρόβλημά μου δεν είναι η τρύπα. Είναι οι σαράντα άνθρωποι που χάθηκαν. Σαράντα πένθη, σαράντα απώλειες κουβαλώ στην ψυχή μου. Για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν μπορούσα να χαρώ για τη διάσωσή μου. Ένιωθα τύψεις. Γιατί να σωθώ εγώ και όχι κάποιος άλλος, σκεφτόμουν και βασανιζόμουν. Έπρεπε μήπως να επιζήσω γιατί ήμουν μαμά και είχα δρόμο μπροστά μου; Μα εκείνη την ημέρα χάθηκαν τόσες μανούλες δίπλα μου! Είμαι ίσως η τελευταία που μπορώ να απαντήσω τι σημαίνει η λέξη "διασωθείσα", αλλά θέλω να πιστεύω ότι διασώθηκα για κάποιο λόγο, για κάποιο σκοπό...



Ήμασταν 43 άνθρωποι της Ρικομέξ εκείνη την ώρα στο κτίριο. Επιζήσαμε τρεις. Το φοβερότερο για μένα είναι ότι δίπλα, πάνω ή κάτω από μένα, σε άλλες "τρύπες" υπήρχαν ζωντανοί, για τις ίδιες, λιγότερες ή και περισσότερες ώρες, συνάδελφοί μου που στο τέλος δεν διασώθηκαν! Ήταν ζωντανοί όπως ήμουν και εγώ και μπορώ να ξέρω τις σκέψεις, τις προσδοκίες, τις ελπίδες τους».

Η δίκη, οι μηδενικοί ένοχοι και οι αποζημιώσεις:

 



Το μνημόσυνο για τους νεκρούς της Ρικομέξ λάμβανε χώρα κάθε χρόνο, με τους συγγενείς να περιμένουν δικαιοσύνη από μια δίκη που δεν τους έδωσε αυτό που επιθυμούσαν ποτέ. Το 2004, ξεκίνησε η δίκη της Ρικομέξ.  Στο εδώλιο κάθησαν κατηγορούμενοι για ανθρωποκτονία από πρόθεση με ενδεχόμενο δόλο οι Νικόλαος Σχολίδης, Αλέξανδρος Δόβας, Αδαμάντιος Βασιλάκης και Εμμανουήλ Κοτζαστράτης πολιτικοί μηχανικοί και αρχιτέκτονες στους οποίους αποδόθηκε αμέλεια επισκευών και σωρεία κακοτεχνιών. Κατηγορία είχε απαγγελθεί και σε βάρος των δυο ιδιοκτητών και μελών του ΔΣ του εργοστασίου Νικόλαου και Γεράσιμου Τσάση οι οποίοι πλέον έχουν αποβιώσει.




Κατά τη διάρκεια εκφώνησης του κατηγορητηρίου από τον εισαγγελέα έδρας και την ονομαστική αναφορά στους 39 νεκρούς του εργοστασίου πολλοί συγγενείς τους ξέσπασαν σε λυγμούς. Σε συγγενείς μερικών από τα θύματα δώθηκαν αποζημιώσεις που έφταναν 17.000 € για νεκρό αδελφό, 30.000€ για νεκρό γονιό και 40.000€ για κάθε νεκρό παιδί.Μέσα στο 2004, η Ρικομέξ υπέβαλε και αίτηση πτώχευσης προκαλώντας την περαιτέρω οργή των συγγενών των θυμάτων που συνέχισαν το δικαστικό αγώνα και σε δεύτερο βαθμό το 2006.



Το τελικό αποτέλεσμα: Σε δίκη τελικά παραπέμφθηκαν τέσσερις μηχανικοί και καταδικάστηκαν σε πρώτο βαθμό μόνο δύο. Οι Αλέξανδρος Δόβας και Νικόλαος Σχολίδης, στους οποίους επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης πέντε χρόνων, με αναστολή. Στο εφετείο και οι δύο αθωώθηκαν.
Το Μάιο του 2010 αποφασίστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας ότι η Νομαρχία έχει αυτοτελείς ευθύνες, καθώς δεν διενήργησε σωστά τους προληπτικούς και κατασταλτικούς ελέγχους στην κατασκευή του εργοστασίου και πρέπει να αποζημιώσει τα θύματα με 18 εκατομμύρια ευρώ. Τελικά, το 2012 αποφασίστηκε από το Περιφερειακό Συμβουλίο Αττικής η καταβολή 13 εκατομμυρίων € σε συγγενείς των θυμάτων από τους πόρους της περιφέρειας.
Ακόμα, όμως και αυτές οι αποζημιώσεις, δεν δόθηκαν εύκολα. Μπαλάκι µεταξύ του Υπουργείου Οικονοµικών και της Περιφέρειας Αττικής είχαν γίνει οι οικογένειες των θυµάτων της εταιρείας Ρικοµέξ που έχασαν τη ζωή τους στον σεισµό της Αθήνας το 1999.



Σε επιστολή που υπέγραφε ο αρµόδιος υφυπουργός Οικονοµικών Φ. Σαχινίδης στις 17 Μαρτίου 2012 προς την Περιφέρεια Αττικής, τονιζόταν πως ο κρατικός προϋπολογισµός δεν είχε δυνατότητα ενίσχυσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πέραν των θεσµοθετηµένων πόρων. Η επιστολή αυτή είχε προκαλέσει την έκρηξη οργής του περιφερειάρχη Γιάννη Σγουρού, ο οποίος µε τη σειρά του απαντούσε πως δεν µπορεί να πληρώσει για παραλείψεις και λάθη της τότε κρατικής νοµαρχιακής αυτοδιοίκησης που επέτρεψε τις κακοτεχνίες στη Ρικομέξ.



Οι υπόλοιπες καταρρεύσεις και τα θύματα που δεν δικαιώθηκαν ποτέ

Άλλες υποθέσεις καταρρεύσεων που εκδικάστηκαν ήταν η κατάρρευση πολυκατοικίας στη Νέα Φιλάδελφια, όπου άλλοι εφτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Για την κατάρρευση κατηγορήθηκαν τεχνικοί εκπρόσωποι του DIA και του Continent (πολυκαταστήματα της εποχής), οι οποίο αθωώθηκαν σε α΄ βαθμό. Ο ιδιοκτήτης της ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ, όπου πέθαναν 3 γυναίκες, βρέθηκε ένοχος σε α΄ βαθμό για ανθρωποκτονία από αμέλεια, με ποινή φυλάκισης οχτώ μηνών, αλλά πέθανε πριν αυτή πραγματοποιηθεί. Για την κατάρρευση του εργοστασίου Faran, όπου έχασαν τη ζωή τους 4 άνθρωποι, οι τέσσερις κατηγορούμενοι αθώωθηκαν.




Για την κατάρρευση πολυκατοικίας στην οδό Ψυχάρη, στη Μεταμόρφωση τα αδικήματα παραγράφηκαν. Εκεί πέθαναν 8 άνθρωποι, ενώ πυροσβέστες ανέσυραν ζωντανά δύο μικρά παιδιά στην αγκαλιά του νεκρού πατέρα τους. Η δίωξη του ιδιοκτήτη, του πολιτικού μηχανικού και του αρχιτέκτονα του εργοστασίου Φουρλής, όπου έχασαν τη ζωή τους 6 εργαζόμενοι, για ανθρωποκτονία από πρόθεση με ενδεχόμενο δόλο, παύθηκε το 2001 ύστερα από βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών.



%IMAGEALT%

Τα πρωτοσέλιδα της εποχής:

Ο θρήνος των συγγενών των 143 θυμάτων από το σεισμό της Πάρνηθας αλλά και οι προσπάθειες των σωστικών συνεργείων να βρουν ζωντανούς στα χαλάσματα που προκάλεσε ο σεισμός, καταγράφηκαν από τις εφημερίδες της εποχής αλλά και από τα δελτία ειδήσεων των τηλεοπτικών σταθμών.



Ο θρήνος των συγγενών των 143 θυμάτων από το σεισμό της Πάρνηθας αλλά και οι προσπάθειες των σωστικών συνεργείων να βρουν ζωντανούς στα χαλάσματα που προκάλεσε ο σεισμός, καταγράφηκαν από τις εφημερίδες της εποχής αλλά και από τα δελτία ειδήσεων των τηλεοπτικών σταθμών.





%IMAGEALT%
Όπως ήταν φυσικό, οι εφημερίδες ασχολήθηκαν εβδομάδες ολόκληρες με το δράμα των οικογενειών που ξεκληρίστηκαν, των ανθρώπων που ζούσαν σε σκηνές αλλά και εκείνων που στήνονταν για ώρες στην ουρά για το επίδομα σεισμόπληκτου.
%IMAGEALT%
%IMAGEALT%
Σίγουρα ο σεισμός της Πάρνηθας δεν ήταν ο ισχυρότερος που έχει πλήξει τη χώρα μας. Ήταν όμως ο φονικότερος, που πλήγωσε την Ελλάδα στην καρδιά της, την Αττική. Η έγκαιρη πρόγνωση σεισμών που πολυδιαφημίστηκε την εποχή εκείνη, αποτελεί ακόμα ζητούμενο, η έρευνα όμως ποτέ δεν προχώρησε σε ικανοποιητικό βαθμό.

Το μόνο σίγουρο είναι πως ακόμα και σήμερα, 17 χρόνια μετά, στο άκουσμα του σεισμού του 1999, οι άνθρωποι θυμούνται ακριβώς, που βρίσκονταν και τι έκαναν τη στιγμή που ένιωσαν να χάνουν τη γη κάτω από τα πόδια τους για 15 ολόκληρα δευτερόλεπτα.
143 οικογένειες δεν θα ξεχάσουν ποτέ, την ημέρα εκείνη που τους στέρησε για πάντα τα αγαπημένα τους πρόσωπα.


Κείμενο: Κατερίνα Πατούλια - Φωτογραφίες: Αρχείο ΕΘνους
 Εθνος-NewsOnly