Πέμπτη, 7 Ιουλίου 2016

Οι δίδυμοι Κούροι είναι στα βάθρα τους

Με ανυπομονησία αναμένουν όλοι τη μέρα που οι δύο εκθαμβωτικοί Κούροι οι οποίοι κατασχέθηκαν σε χέρια αρχαιοκαπήλων θα παρουσιαστούν στο κοινό.

Η λειτουργία δύο αιθουσών του Αρχαιολογικού Μουσείου Κορίνθου εγκαινιάζεται την Τετάρτη 13 Ιουλίου από τον υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά.

Οι δίδυμοι Κούροι από την περιοχή της Κλένιας, που ανασκάφηκαν λαθραία και σώθηκαν την τελευταία στιγμή, βρίσκονται ήδη στα βάθρα τους
. Μέχρι σήμερα, έξι χρόνια μετά τη σύλληψη των αρχαιοκαπήλων και την παράδοσή τους στην αρχαιολογική υπηρεσία, δεν τους έχει δει κανείς, εκτός από τους επιστήμονες οι οποίοι εργάστηκαν για τη συντήρηση, ανάταξη και έκθεσή τους.

Επειτα από τέσσερα χρόνια εντατικής προσπάθειας, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας παρουσιάζει στους επισκέπτες τις δύο ανακαινισμένες αίθουσες με θέμα τη ζωή και την ιστορία της πόλης-κράτους της Κορίνθου, από τον 10ο αιώνα έως το 146 π.Χ., οπόταν και καταστράφηκε από τα ρωμαϊκά στρατεύματα. Εκτίθενται συνολικά 430 αντικείμενα (λίθινα, μετάλλινα, πήλινα, οστέινα κ.ά.), πολλά από τα οποία προέρχονται από τις πρόσφατες ανασκαφές της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας στην περιοχή.


 Οι δίδυμοι Κούροι είναι στα βάθρα τους

ΕΘΝΟΣ 
7/7/2016



Οι δίδυμοι Κούροι ανοίγουν το μουσείο

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου ανοίγει ξανά τον Ιούνιο και δύο δίδυμοι, εκθαμβωτικοί Κούροι θα παρουσιαστούν στο κοινό για πρώτη φορά.

9:07, 18/3 , ενημερώθηκε 

Η μακέτα για την έκθεση των δύο Κούρων της Κλένιας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου. Θα χρειαστούν περίπου σαράντα μέρες για την ανάταξή τους
<p>Η μακέτα για την έκθεση των δύο Κούρων της Κλένιας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κορίνθου. Θα χρειαστούν περίπου σαράντα μέρες για την ανάταξή τους</p>


Είναι οι Κούροι της Κλένιας στην Κόρινθο, οι οποίοι ανασκάφηκαν λαθραία, καταχτυπήθηκαν από τους αρχαιοκάπηλους ώστε να σπάσουν σε κομμάτια, και σώθηκαν την τελευταία στιγμή πριν πωληθούν παράνομα.
Τα εξαιρετικής τέχνης αγάλματα δεν έχουν εκτεθεί μέχρι τώρα, παρότι έχουν περάσει έξι χρόνια από την κατάσχεσή τους. Επρεπε πριν να συντηρηθούν και να μελετηθούν και αυτό θα γίνει τις επόμενες εβδομάδες.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο συζήτησε τη μελέτη ανάταξής τους, μετά από αναπομπή του υπουργού, καθώς στην προηγούμενη συζήτηση, τον Οκτώβριο, η ψηφοφορία ήταν 6-5. Αυτήν τη φορά συμφώνησαν περισσότεροι με τη μελέτη που προβλέπει κοχλιωτές ράβδους τιτανίου και ειδική βάση. Προτάθηκε, όμως, να διερευνηθεί τρόπος ώστε να στηριχθούν και σε τρίτο σημείο, εξωτερικά. Αυτό μπορεί να συμβεί, όπως λέει στο «Εθνος» ειδικευμένος μηχανικός, με διαφανείς ράβδους, ώστε να μην υπάρξει αισθητική αλλοίωση.
Ο έφορος Αρχαιοτήτων Κορινθίας Κωνσταντίνος Κίσσας παρουσιάζει την ιστορία τους: Οι δύο Κούροι κατασχέθηκαν σε χέρια αρχαιοκαπήλων στις 14 Μαΐου 2010 στην Κλένια Κορινθίας (η οποία ταυτίζεται με την Τενέα, κώμη της Αρχαίας Κορίνθου) και ακολούθως μεταφέρθηκαν για φύλαξη στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας κινήθηκε άμεσα και κατόπτευσε επιφανειακά τη θέση Ξερόκαμπος στην Κλένια Κορινθίας, όπου σύμφωνα με πληροφορίες οι λαθρανασκαφείς είχαν ανελκύσει βίαια και παράνομα τα δύο αγάλματα. Στις 22 Μαΐου 2010 ξεκίνησε εκτεταμένη σωστική ανασκαφική έρευνα σε αγρό της ίδιας περιοχής, υποδειχθέντα από τους αρχαιοκάπηλους ως σημείο εύρεσης των αγαλμάτων.

Νεκροταφείο

Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως εκτεταμένο παρόδιο νεκροταφείο με διάρκεια χρήσης από το 560 π.Χ. έως τον πρώιμο 3ο αι. π.Χ., στο οποίο αποκαλύφθηκαν συνολικά 77 τάφοι ποικίλων τύπων, λακκοειδείς, μονολιθικές σαρκοφάγοι και εγχυτρισμοί. Η αρχαία οδός ταυτίζεται με βεβαιότητα με τη γνωστή από τις πηγές Κοντοπορεία, τον σύντομο δρόμο που συνέδεε την Κόρινθο με το Αργος.
Εννέα μόλις μέρες από την έναρξη της ανασκαφής ήρθαν στο φως, σε απόσταση 14 μέτρων δυτικότερα από τη θέση που είχε υποδειχθεί από τους αρχαιοκάπηλους, τα ελλείποντα μέλη των Κούρων και πιο συγκεκριμένα οι δύο δεξιές κνήμες των αγαλμάτων, ένα πέλμα με την πλίνθο του, απολεπίσματα της κόμης και ενός αστραγάλου, όλα τους συγκολλώμενα κατά θραύση με τα κατασχεμένα αγάλματα.
Τα μέλη αυτά βρέθηκαν σε συνάφεια με δύο όμοιες πώρινες σαρκοφάγους, τοποθετημένες εντός ενιαίου, ταφικού ορύγματος. Μάλιστα, οι δύο σαρκοφάγοι έφεραν καλυπτήριες πλάκες υπερδιπλάσιου πάχους σε σχέση με τις υπόλοιπες του νεκροταφείου. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι δύο Κούροι έστεκαν πάνω από τις δύο σαρκοφάγους, αποτελώντας παρόδιο επιτύμβιο σύνταγμα σε κομβικό σημείο της αρχαίας οδού, όπου αυτή διακλαδώνεται.
Το εύρημα είναι εξαιρετικής σπουδαιότητας, κυρίως διότι αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις, όπου ένα προϊόν αρχαιοκαπηλίας συνδέεται άμεσα με το ανασκαφικό του περιβάλλον, εξασφαλίζοντας έτσι μοναδικές πληροφορίες για τον τόπο προέλευσής του, τη χρήση και τη σημασία του κατά την περίοδο ανέγερσής του.
Οι Κούροι θα χρειαστούν περίπου σαράντα μέρες για την ανάταξή τους, σύμφωνα με τον κ. Κίσσα, δεδομένου ότι πριν στηθούν όρθιοι, τα υλικά συγκόλλησης θα πρέπει να σταθεροποιηθούν. Για τη συντήρηση θα απαιτηθούν μήνες και θα γίνεται ενώπιον του κοινού.



Δίδυμοι σε αναζήτηση ταυτότητας

Στο μικροσκόπιο της έρευνας έχουν μπει οι «δίδυμοι» κορινθιακοί Κούροι που κατασχέθηκαν στα χέρια αρχαιοκάπηλων στο χωριό Κλένια (κοντά στο Χιλιομόδι). Τα ερωτήματα που έχουν τεθεί είναι πολλά. Και οι πλέον ειδικοί στην αρχαιοελληνική πλαστική, όπως ο καθηγητής Γεώργιος Δεσπίνης, είναι πολύ επιφυλακτικοί. 

 http://s.enet.gr/resources/2010-05/4-30-thumb-large.jpg
 
 Κλέοβις και Βίτων (Δελφοί): φαρμακωμένοι από τη μάνα τους


Είναι ο πρώτος που κλήθηκε να τους εξετάσει. Θεωρεί περίεργο και εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι είναι τόσο όμοιοι, όπως λέει. Γιατί δεν υπάρχουν άλλα δίδυμα αρχαϊκά αγάλματα, εκτός από τον Κλέοβι και τον Βίτωνα (Μουσείο Δελφών) με την τραγική ιστορία. Τα δύο παλικάρια από το Αργος τα φαρμάκωσε η ίδια η μητέρα τους, η Κυδίππη, ιέρεια της Ηρας, όταν της ανακοίνωσαν ότι φεύγουν από την (ερωτική) αγκαλιά της για να βρουν την τύχη τους σε πυγμαχικους αγώνες στην Αθήνα. Τους ζήτησε ως τελευταία χάρη να ζευτούν στην άμαξά της και να τη μεταφέρουν στο Ηραίο, πράγμα που έκαναν. Ο νέοι κατάκοποι αποκοιμήθηκαν κι η μάνα τούς έσταξε φαρμάκι στα χείλη. Οι Αργείοι σε ανάμνηση έστησαν τα αγάλματά τους στο ιερό των Δελφών.
Τα αδέλφια αυτά έχουν ταυτότητα, κάτι που λείπει από τα δίδυμα κορινθιακά αγάλματα. Πιθανολογείται ότι προέρχονται από την αρχαία Τενέα, μια πόλη που δεν έχει ακόμη ανασκαφικά εντοπιστεί.

Ο Παυσανίας είχε περιγράψει τη θέση της: «Από τον Ακροκόρινθο αν πάρουμε τον ορεινό δρόμο (σ.σ. σήμερα λέγεται Κλεισούρα και οδηγεί στο Αργος) θα βρούμε την Τενεατική Πύλη και το ιερό της Ειλειθυίας. Εξήντα τόσα στάδια απέχει η Τενέα (σ.σ. στη θέση αυτή είναι σήμερα το χωριό Κλένια, νότια του Χιλιομοδίου). Οι κάτοικοί της λένε πως είναι Τρώες, αιχμάλωτοι που έφεραν οι Ελληνες από την Τένεδο και που τους δόθηκε από τον Αγαμέμνονα ο τόπος για να εγκατασταθούν, γι' αυτό και τιμούν τον Απόλλωνα πιο πολύ από τους άλλους θεούς».
Από την Τενέα γνωρίζαμε ότι προέρχεται ένας και μοναδικός Κούρος. Βρέθηκε το 1846 κοντά στην Κόρινθο και εκτίθεται από το 1854 στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου. Είναι σαφώς παλαιότερος από τους νεοαποκαλυφθέντες «δίδυμους» Κορινθιακούς -έχει χρονολογηθεί τέλη 7ου-αρχές 6ου αιώνα π.Χ., ενώ αυτοί περί το 530-520 π.Χ.

Από Τενέα Μόναχο 

Ο Κούρος του Μονάχου και οι δύο νέοι κούροι έχουν κοινή προέλευση από την Τενέα -σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής εκτιμήσεις- και χαρακτηριστικά. Η ομοιότητά τους είναι εμφανής «στα καμπύλα εξάρματα στο πηγούνι» και το λακκάκι που δημιουργείται, σύμφωνα με τον έφορο Αρχαιοτήτων της περιοχής, Κωνσταντίνο Κίσσα. Εχει αναλάβει τις έρευνες στο χωράφι που υπέδειξαν οι αρχαιοκάπηλοι ως τόπο εύρεσης των αγαλμάτων. Ο ένας είπε ότι βρήκε τα γλυπτά 40 πόντους από το έδαφος. Οι αρχαιολόγοι έσκαψαν βαθύτερα και δεν βρήκαν τίποτα. Μόνον έναν υστεροκλασικό λακκοειδή τάφο, άσχετο με τα αγάλματα. Ο κ. Κίσσας θα ευχόταν να βρει το βάθρο των γλυπτών για να διαπιστώσει αν πρόκειται για ταφικό μνημείο ή ιερό. Δηλαδή, αν πρόκειται για δύο νεκρούς αδελφούς ή για αφιερώματα στο ιερό του Τενεάτη Απόλλωνα.

Ο αν. διευθυντής και τμηματάρχης χώρων της Δ' Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας, Χρήστος Πιττερός, βλέποντας τις φωτογραφίες των δύο κούρων τους συσχέτισε με τον χάλκινο Κούρο-Απόλλωνα του Πειραιά (500 π.Χ.). Σε υπό δημοσίευση άρθρο του αναθεωρεί όσα ξέραμε γι' αυτόν. Τον θεωρεί έργο κορινθιακό και όχι αττικό, όπως πίστευαν ο Γ. Δοντάς και η Ολγα Παλαγγιά. Ισχυρίζεται ότι δεν ήταν στημένος σε κάποιον ναό Απόλλωνα στην Αθήνα, αλλά σε ένα εκατόμπεδο ναό του Δηλίου Απόλλωνα στο Δήλεσι της Βοιωτίας. Επίσης υποστηρίζει ότι εκφράζει τον απόηχο της πρώιμης κορινθιακής τέχνης σε μια μεταγενέστερη εποχή.

Εξετάζοντας τα τρία αρχαϊκά αυτά γλυπτά διαπιστώνει πολλές ομοιότητες: μακρόστενο πρόσωπο, τονισμένο πηγούνι και πλάσιμο των μαλλιών. Φέρουν, όπως λέει, παχείς κοχλιωτούς βοστρύχους, όπως και ένα πρώιμο αυτών έργο στο Μουσείο της Κορίνθου -πώρινο τμήμα κεφαλής (ύψους 11,5 εκ.) πιθανότατα σφίγγας που χρονολογείται περί το 575-550 π.Χ. Θεωρεί τα δύο «δίδυμα» αγάλματα ως τον κρίκο που έλειπε στην εξέλιξη της κορινθιακής τέχνης από το 575 π.Χ. (της πώρινης σφίγγας) ώς το 500 π.Χ. (του Κούρου του Πειραιά). Ομοιότητες βρίσκει πως έχει επίσης ο Κούρος του Μονάχου (ύψους 1,53 μ.) με μια μαρμάρινη σφίγγα της ίδιας εποχής, στο Μουσείο της Κορίνθου. Θεωρεί πως αυτά τα γλυπτά μαζί και τα «δίδυμα» έχουν ανάλογο πλάσιμο στη διάπλαση του κορμού αλλά διαφέρουν στην απόδοση των μαλλιών.

Λύση ο κασμάς 

Σε πολλούς κούρους του β' μισού του 6ου αι. π.Χ. είναι κοινός ο τρόπος καλλιτεχνικής απόδοσης της κόμης με κάποιες επιμέρους διαφοροποιήσεις, τόσο στην Αττική όσο και στον νησιωτικό, βοιωτικό και κορινθιακό χώρο. Για παράδειγμα «η κόμμωση στην πίσω πλευρά της κεφαλής, από τον τράχηλο ώς τον ώμο, αποδίδεται συμπαγής με εγχάρακτες κυματοειδείς γραμμές και αποτελεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των δύο Κούρων της Κορίνθου», λέει ο κ. Πιττερός. Ως εκ τούτου θεωρεί ότι τα δύο «χαρίεντα» και «δίδυμα» αγάλματα είναι εξέλιξη της πώρινης σφίγγας και «απηχούν έναν παλιό θεϊκό πρόγονό τους, ένα χαμένο λατρευτικό άγαλμα Απόλλωνα, από το δεύτερο τέταρτο του 6ου αι. π.Χ. 675-650 π.Χ. Αλλωστε, ο Απόλλωνας λατρευόταν στην Τενέα. Ετσι, το πιθανότερο είναι είτε να αποτελούσαν αναθήματα στο ναό του Απόλλωνα της Τενέας, είτε να απεικόνιζαν δύο αδέλφια και να ήταν στημένα σε κοινό ταφικό μνημείο.
«Την πιο ασφαλή απάντηση σε όλα αυτά θα δώσει, όμως, η ίδια η ανασκαφή», καταλήγει. «Οπως έλεγε ο καθηγητής Νικόλαος Κοντολέων, ο καλύτερος αρχαιολόγος είναι ο κασμάς». *


Δίδυμοι και ωραίοι ως αρχαίοι κούροι

Παρουσιάστηκαν τα δύο μοναδικής ομορφιάς αγάλματα που «γλίτωσαν» στο παρά πέντε από τα χέρια αρχαιοκαπήλων
Δίδυμοι και ωραίοι ως αρχαίοι κούροι
Οι δύο μαρμάρινοι κούροι της Αρχαϊκής εποχής (6ος αιώνας π.Χ.), όμοιοι στα βασικά τους χαρακτηριστικά, στο πάτωμα υπογείου του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Τα σημάδια που άφησαν τα μηχανήματα των αρχαιοκαπήλων πάνω τους είναι εμφανή

 
Στο παρά πέντε, προτού φύγουν από τον τόπο τους, κατασχέθηκαν στα χέρια αρχαιοκαπήλων οι δύο κούροι που παρουσιάστηκαν χθες στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Με χτυπήματα στο κεφάλι και στον θώρακα από κάποιο σκαπτικό ή αγροτικό μηχάνημα που πέρασε πρόσφατα από πάνω τους, τα δύο μοναδικής ομορφιάς, αλλά και διατήρησης, γλυπτά δέχθηκαν τα φλας των φωτογράφων ξαπλωμένα στο πάτωμα υπογείου του μουσείου. Με την πρώτη εντύπωση δείχνουν όμοιοι. Και είναι!

« Οι πολλές ομοιότητές τους όσον αφορά την τεχνοτροπία, τον τρόπο επεξεργασίας των λεπτομερειών και τη δομή του σώματος οδηγούν στο συμπέρασμα ότι προέρχονται από το ίδιο εργαστήριο και έχουν φιλοτεχνηθεί πιθανότατα από τον ίδιο καλλιτέχνη » είπε ο διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου κ. Νίκος Καλτσάς. Μόνη διαφοροποίηση η κόμμωσή τους, καθώς στον έναν οι βόστρυχοι των μαλλιών είναι πιο πυκνοί και λεπτοδουλεμένοι απ΄ ό,τι στον άλλον. Φιλοτεχνημένοι από χονδρόκοκκο νησιωτικό μάρμαρο, οι κούροι έχουν ύψος 1,82 και 1,78 μ. αντιστοίχως (χωρίς να συνυπολογίζεται η μικρή βάση στην οποία εδράζονται). Η ακριβής χρονολόγησή τους είναι το τρίτο τέταρτο του 6ου αιώνα π.Χ.

Αντί 10 εκατ. ευρώ διαπραγματεύονταν οι αρχαιοκάπηλοι την πώληση των δύο κούρων, ωστόσο τόσο ο υπουργός Πολιτισμού κ. Παύλος Γερουλάνος όσο και ο αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας κ. Λευτέρης Οικονόμου, που παρουσίασαν τα γλυπτά, αρνήθηκαν να αναφερθούν σε πιθανούς αγοραστές (ιδιώτες ή ξένα μουσεία). «Πρόκειται για πολύ σημαντικά ευρήματααμύθητης αξίας που ήταν έτοιμα να ταξιδέψουν στο εξωτερικό» είπε ο υπουργός Πολιτισμού, τονίζοντας παράλληλα ότι η επιτυχία της επιχείρησης οφείλεται στον απόλυτο συντονισμό των δύο υπουργείων.

Σ υγκεκριμένα, όπως ανέφερε ο διοικητής Ασφαλείας Αττικής κ. Ιωάννης Δικόπουλος, οι αρχαιοκάπηλοι παρακολουθούνταν και συνελήφθησαν τις νυχτερινές ώρες της 14ης Μαΐου, τη στιγμή που ήταν έτοιμοι να μεταφορτώσουν τα αγάλματα από ένα απλό αυτοκίνητο σε φορτηγό. Οι δύο αγρότες, ηλικίας 42 και 48 ετών, έχουν παραπεμφθεί στη Δικαιοσύνη, ενώ διέφυγε τη σύλληψη και αναζητείται ο τρίτος, ηλικίας 65 ετών. Τα αγάλματα προέρχονται από την αρχαία Τενέα, πόλη των Κορινθίων, η οποία σήμερα θεωρείται ότι βρίσκεται στην περιοχή του Χιλιομοδίου, χωρίς όμως να έχει εντοπιστεί η ακριβής θέση της.

Βρέθηκαν σπασμένα σε κομμάτια που μπορούν να συγκολληθούν, ενώ και από τα δύο λείπει το δεξί σκέλος από τα γόνατα και κάτω. Σύμφωνα με τη γενική γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού κυρία Λίνα Μενδώνη πάντως ήδη έχει επιληφθεί η Αρχαιολογική Υπηρεσία, η οποία βρίσκεται στον τόπο της λαθρανασκαφής. Χαρακτηριστικό είναι ότι παρόμοιο άγαλμα, ο γνωστός «Κούρος της Τενέας» από μάρμαρο Πάρου, που είχε βρεθεί στην ίδια περιοχή, εκτίθεται από το 1854 στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου. Το άγαλμα ονομάζεται επίσης «Απόλλων της Τενέας». Αλλωστε, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, στην Τενέα υπήρχε ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα.

Η ειρωνεία είναι ότι αν οι αρχαιοκάπηλοι είχαν παραδώσει τα αρχαία θα λάμβαναν τεράστια αποζημίωση ως εύρετρα από την πολιτεία, βάσει του Αρχαιολογικού Νόμου.

Τι είναι ο κούρος 

Κούροι και κόρες αποκαλούνται τα αγάλματα της ώριμης Αρχαϊκής εποχής που ήταν κατασκευασμένα από μάρμαρο, συνήθως σε φυσικό μέγεθος ή και υπερφυσικό- και προορίζονταν για να τοποθετούνται ως αναθήματα σε ιερά ή σε νεκροταφεία. Με αυτό τον τύπο των αγαλμάτων η ελληνική τέχνη απομακρύνθηκε οριστικά από τον λεγόμενο «αιγυπτιακό κανόνα» και προχώρησε στη δημιουργία μιας νέας αντίληψης για την αναπαράσταση του ανθρώπινου σώματος, που θα την οδηγούσε στη μεγάλη κλασική γλυπτική. Χαρακτηριστικό τους είναι το ελαφρύ, μυστηριώδες μειδίαμα στα χείλη, γνωστό και ως «αρχαϊκό μειδίαμα», το οποίο θεωρείται ότι φανερώνει τη χαρά του ανθρώπου μπροστά στο θαύμα του κόσμου. Οι κούροι είναι γυμνοί, αλλά οι κόρες εμφανίζονται ενδεδυμένες, ενώ και στις δύο περιπτώσεις το ένα πόδι κάνει ένα βήμα εμπρός.